Trẻ bị nghẹt mũi: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc

Trẻ bị nghẹt mũi là tình trạng đường mũi bị cản trở do niêm mạc sưng phù hoặc dịch tiết tích tụ, khiến trẻ khó thở bằng mũi, bú kém hoặc ngủ không ngon, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Tình trạng này thường liên quan đến cảm lạnh, dị ứng, thay đổi thời tiết hoặc các vấn đề đường hô hấp.

1. Trẻ bị nghẹt mũi là gì?

Nghẹt mũi là tình trạng luồng không khí đi qua mũi bị cản trở do niêm mạc mũi sưng phù, dịch tiết tích tụ hoặc một số nguyên nhân khác. Ở trẻ nhỏ, đường thở qua mũi tương đối hẹp nên một lượng dịch mũi không quá nhiều cũng có thể khiến bé cảm thấy khó chịu.

Trẻ bị nghẹt mũi có thể xuất hiện trong thời gian ngắn và tự cải thiện khi nguyên nhân được giải quyết. Tuy nhiên, nghẹt mũi cũng có thể đi kèm các triệu chứng như sổ mũi, hắt hơi, ho, sốt hoặc đau họng tùy từng trường hợp.

Đặc biệt, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường chưa biết tự xì mũi. Khi dịch tiết tích tụ, trẻ có thể khó thở bằng mũi, bú kém hoặc ngủ không ngon. Nghẹt mũi và sổ mũi thường xuất hiện cùng nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Sổ mũi: dịch tiết chảy ra ngoài mũi, có thể trong hoặc đặc tùy nguyên nhân.
Nghẹt mũi: cảm giác tắc, khó đưa không khí qua đường mũi.
Một số trẻ có thể nghẹt mũi mà không sổ mũi rõ rệt.
Ngược lại, trẻ có dịch mũi nhưng vẫn hô hấp qua mũi tương đối bình thường.

Việc phân biệt các biểu hiện giúp cha mẹ theo dõi tình trạng của trẻ sát hơn và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp.

Trẻ bị nghẹt mũi là gì?

2. Bé bị nghẹt mũi thường có biểu hiện gì?

Không phải trẻ nào cũng biểu hiện nghẹt mũi giống nhau. Ở trẻ lớn, bé có thể trực tiếp nói với cha mẹ rằng mình khó thở hoặc bị tắc mũi. Trong khi đó, trẻ sơ sinh thường thể hiện thông qua những thay đổi trong việc bú, ngủ và nhịp thở.

Một số biểu hiện thường gặp khi bé bị nghẹt mũi gồm:

Khó thở bằng mũi hoặc phải thở bằng miệng.
Thường xuyên khịt mũi.
Có dịch tiết hoặc vảy mũi.
Hắt hơi, sổ mũi.
Khó ngủ, ngủ không yên giấc.
Quấy khóc nhiều hơn bình thường.
Trẻ bú hoặc ăn uống kém do khó chịu khi thở bằng mũi.
Có thể xuất hiện ho, đau họng hoặc sốt nếu nghẹt mũi liên quan đến nhiễm trùng đường hô hấp.

Ở một số trẻ, tình trạng nghẹt mũi có thể trở nên rõ rệt hơn khi ngủ, đặc biệt khi dịch tiết tích tụ và đường mũi bị cản trở. Do chưa biết tự xì mũi, trẻ có thể gặp khó khăn khi hô hấp bằng mũi, từ đó ảnh hưởng đến giấc ngủ. Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ:

Khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu.
Thường xuyên cựa quậy, tỉnh giấc hoặc quấy khóc.
Có xu hướng thở bằng miệng khi mũi bị tắc.
Khịt mũi, sụt sịt hoặc có tiếng thở do dịch tiết ở mũi.
Tỏ ra khó chịu, bứt rứt hơn trong thời gian ngủ.

Nếu nghẹt mũi chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn và không kèm dấu hiệu bất thường, cha mẹ có thể theo dõi và chăm sóc trẻ tại nhà. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng rõ đến ăn uống, giấc ngủ và hô hấp, trẻ nên được đánh giá bởi nhân viên y tế.

Bé bị nghẹt mũi thường có biểu hiện gì?

3. Vì sao trẻ em bị nghẹt mũi?

Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ em bị nghẹt mũi. Việc xác định nguyên nhân rất quan trọng bởi cách chăm sóc có thể khác nhau giữa từng trường hợp.

3.1 Cảm lạnh và nhiễm virus đường hô hấp

Cảm lạnh là một trong những nguyên nhân thường gặp gây sổ mũi và nghẹt mũi ở trẻ. Khi niêm mạc đường hô hấp bị kích thích, dịch tiết có thể tăng lên, đồng thời niêm mạc mũi sưng phù khiến đường thở bị thu hẹp. Trẻ có thể xuất hiện thêm hắt hơi, ho, đau họng hoặc sốt tùy tình trạng.

3.2 Viêm mũi dị ứng

Các tác nhân như bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc một số dị nguyên khác có thể kích hoạt phản ứng dị ứng ở những trẻ nhạy cảm. Ngoài nghẹt mũi, trẻ có thể:

Hắt hơi nhiều lần.
Chảy nước mũi trong.
Ngứa mũi.
Ngứa hoặc chảy nước mắt.

Nếu triệu chứng thường xuyên tái diễn khi tiếp xúc với một yếu tố nhất định, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân.

3.3 Thời tiết và môi trường

Thời tiết thay đổi đột ngột, không khí quá khô hoặc môi trường có nhiều bụi, khói thuốc và các chất kích thích có thể làm niêm mạc mũi của trẻ khó chịu.

Đặc biệt, trẻ thường xuyên ở trong phòng điều hòa hoặc tiếp xúc với môi trường ô nhiễm có thể dễ xuất hiện các triệu chứng đường hô hấp hơn.

3.4 Viêm đường hô hấp và các bệnh lý liên quan

Nghẹt mũi có thể xuất hiện cùng một số bệnh lý đường hô hấp như viêm mũi, viêm họng hoặc các tình trạng nhiễm trùng hô hấp khác.

Nếu trẻ nghẹt mũi kèm sốt cao hoặc sốt kéo dài, ho nhiều, đau họng, mệt mỏi, khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím tái, li bì, bỏ bú/bú kém hoặc các triệu chứng bất thường khác, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám.

3.5 Dị vật trong mũi

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ bắt đầu khám phá môi trường xung quanh, dị vật có thể vô tình được đưa vào mũi.

Nếu trẻ nghẹt một bên mũi đột ngột, dịch mũi hôi, lẫn máu hoặc chỉ chảy một bên, không tự lấy dị vật, không xịt/rửa mạnh; cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Vì sao trẻ em bị nghẹt mũi?

4. Cha mẹ nên làm gì khi trẻ bị nghẹt mũi?

Khi trẻ bị nghẹt mũi, mục tiêu chăm sóc tại nhà chủ yếu là giúp đường mũi sạch hơn, giảm cảm giác khó chịu và hỗ trợ trẻ ăn uống, nghỉ ngơi thuận lợi.

4.1 Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý

Nước muối sinh lý có thể được sử dụng để làm ẩm và vệ sinh mũi, đồng thời giúp làm mềm dịch tiết hoặc vảy mũi.

Cha mẹ cần lựa chọn sản phẩm phù hợp với độ tuổi và thực hiện theo hướng dẫn sử dụng. Với trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, cần thao tác nhẹ nhàng để tránh làm tổn thương niêm mạc.

Không phải sản phẩm xịt/nhỏ mũi nào cũng phù hợp với trẻ; cha mẹ cần kiểm tra độ tuổi, thành phần và hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc xịt mũi có hoạt chất điều trị cho trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Khi lựa chọn sản phẩm chăm sóc mũi, cần kiểm tra:

Độ tuổi được phép sử dụng.
Thành phần.
Công dụng được công bố.
Cách dùng và liều dùng.
Hướng dẫn từ nhà sản xuất hoặc nhân viên y tế.

Nếu trẻ có bệnh lý mũi xoang hoặc triệu chứng kéo dài, việc sử dụng thuốc xịt mũi nên được tư vấn phù hợp với tình trạng cụ thể của trẻ.

4.2 Hút dịch mũi khi cần thiết

Với trẻ chưa biết tự xì mũi, cha mẹ có thể sử dụng dụng cụ hút mũi phù hợp khi dịch tiết khiến trẻ khó chịu.

Một số nguyên tắc cần lưu ý:

Vệ sinh tay trước khi thực hiện.
Sử dụng dụng cụ phù hợp với trẻ.
Thao tác nhẹ nhàng, không đưa đầu dụng cụ quá sâu.
Làm sạch dụng cụ sau khi sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Không hút quá mạnh hoặc quá thường xuyên. Nếu dịch đặc nhiều, trẻ đau, chảy máu hoặc khó thở, nên dừng thao tác và hỏi nhân viên y tế

4.3 Đảm bảo trẻ được bổ sung đủ nước theo độ tuổi

Khi bị cảm hoặc khó chịu do nghẹt mũi, trẻ có thể bú hoặc ăn uống kém hơn bình thường. Với trẻ dưới 6 tháng, ưu tiên bú mẹ/sữa công thức theo nhu cầu; không tự cho uống thêm nước nếu chưa có hướng dẫn phù hợp. Với trẻ lớn hơn, có thể khuyến khích trẻ uống đủ nước theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Không nên ép trẻ uống một lượng lớn trong thời gian ngắn.

4.4 Giữ không gian sống sạch và hạn chế tác nhân kích thích

Cha mẹ nên:

Giữ phòng ngủ sạch, thông thoáng.
Hạn chế khói thuốc lá.
Giảm bụi và các tác nhân gây kích ứng.
Vệ sinh chăn, ga, gối và đồ dùng của trẻ định kỳ.
Duy trì môi trường phòng ở dễ chịu, tránh để không khí quá khô.

4.5 Không tự ý dùng thuốc cho trẻ

Cha mẹ không tự ý dùng kháng sinh, thuốc co mạch, thuốc cảm/ho phối hợp, thuốc kháng histamin hoặc corticosteroid xịt mũi cho trẻ khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Việc sử dụng thuốc cần dựa trên nguyên nhân, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn chuyên môn.

Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách giúp làm sạch dịch tiết và hỗ trợ chăm sóc mũi cho trẻ

5. Trẻ bị nghẹt mũi khi nào cần đi khám?

Phần lớn trường hợp nghẹt mũi nhẹ có thể được theo dõi và chăm sóc phù hợp. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu:

Sốt cao, sốt kéo dài, sốt ở trẻ dưới 3 tháng tuổi hoặc sốt kèm li bì/bú kém cần được đánh giá sớm.
Khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi/tím tái, khò khè nặng hoặc trẻ không bú/không ăn uống được.
Trẻ mệt lả, phản ứng kém.
Đau tai hoặc chảy dịch tai.
Nghẹt mũi/sổ mũi kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, tái diễn nhiều lần hoặc nặng lên sau khi đã đỡ.
Dịch mũi hôi, lẫn máu, đặc vàng/xanh kéo dài hoặc chỉ chảy một bên, đặc biệt khi nghi dị vật.
Các biểu hiện khiến cha mẹ cảm thấy tình trạng của trẻ khác thường.

Với trẻ sơ sinh hoặc trẻ có bệnh nền, cha mẹ nên thận trọng hơn và trao đổi với bác sĩ khi xuất hiện triệu chứng mới.

Trẻ bị nghẹt mũi khi nào cần đi khám?

6. Tài liệu tham khảo

6.1 AAP/HealthyChildren – Stuffy Nose or Colds in Children
6.2 CDC – Common Cold: When to Seek Medical Care
6.3 Mayo Clinic Common cold – Symptoms and causes
6.4 Cleveland Clinic – Common Cold (Rhinovirus): Symptoms & Causes