Dùng thuốc xịt mũi nhiều có tốt không?

Nghẹt mũi, sổ mũi hay khó thở khiến nhiều người có thói quen dùng thuốc xịt mũi để giảm cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, việc lạm dụng các thuốc xịt mũi trong thời gian dài có thể gây ra nhiều ảnh hưởng không mong muốn đến niêm mạc mũi và sức khỏe đường hô hấp.

Vậy dùng thuốc xịt mũi nhiều có tốt không? Câu trả lời còn phụ thuộc vào loại thuốc sử dụng, thời gian dùng và tình trạng bệnh lý của mỗi người.

1. Dùng thuốc xịt mũi nhiều có hại không?

Các sản phẩm dùng đường mũi hiện nay gồm thuốc xịt mũi điều trị như thuốc co mạch, corticosteroid, kháng histamin và các dung dịch vệ sinh mũi như nước muối sinh lý hoặc nước biển sâu. Mỗi nhóm có công dụng, thời gian dùng và lưu ý an toàn khác nhau.

Một số thuốc, đặc biệt nhóm co mạch, có thể giúp giảm nghẹt mũi nhanh trong thời gian ngắn. Trong khi đó, corticosteroid xịt mũi thường cần dùng đều đặn một thời gian mới phát huy hiệu quả, còn nước muối chủ yếu hỗ trợ làm sạch và giữ ẩm niêm mạc. Tuy nhiên, nếu dùng quá mức hoặc kéo dài mà không có hướng dẫn chuyên môn, người bệnh có thể gặp một số vấn đề như:

Khô niêm mạc mũi;
Cảm giác nóng rát, kích ứng vùng mũi;
Chảy máu mũi;
Nghẹt mũi tái phát;
Giảm hiệu quả điều trị.

Do đó, các loại thuốc xịt có hoạt chất điều trị như thuốc co mạch hoặc corticosteroid xịt mũi cần được sử dụng đúng chỉ định. Việc tự ý kéo dài thời gian dùng có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

Corticosteroid xịt mũi có thể gây khô mũi, kích ứng, chảy máu cam nếu dùng sai kỹ thuật hoặc kéo dài không theo hướng dẫn. Khi xịt, nên hướng vòi xịt chếch ra ngoài về phía cánh mũi, tránh xịt thẳng vào vách ngăn.

Ngược lại, các sản phẩm vệ sinh mũi chứa NaCl 0,9% hoặc nước biển sâu chủ yếu có tác dụng làm sạch, hỗ trợ loại bỏ dịch nhầy và bụi bẩn nên có thể dùng linh hoạt hơn tùy nhu cầu.

Dùng thuốc xịt mũi nhiều có tốt không?

2. Xịt mũi lâu ngày có bị phụ thuộc không?

Một trong những vấn đề thường gặp khi lạm dụng các thuốc xịt mũi là tình trạng phụ thuộc thuốc, đặc biệt với nhóm thuốc xịt co mạch. Tình trạng này thường được gọi là nghẹt mũi hồi ứng hoặc viêm mũi do thuốc; trong truyền thông phổ thông hay được gọi là ‘phụ thuộc thuốc xịt mũi’, nhưng bản chất là niêm mạc mũi bị ảnh hưởng do dùng thuốc co mạch quá lâu.

Ban đầu, thuốc giúp giảm nghẹt mũi nhanh bằng cách làm co mạch máu tại niêm mạc mũi, từ đó giảm sung huyết và giúp đường thở thông thoáng hơn. Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ mang tính tạm thời.

Nếu sử dụng liên tục trong thời gian dài, niêm mạc mũi có thể giảm đáp ứng với thuốc. Người bệnh dễ rơi vào vòng lặp: Nghẹt mũi → xịt thuốc → dễ thở → hết tác dụng → nghẹt trở lại → tăng số lần xịt

Lâu dần, người dùng có xu hướng tăng tần suất sử dụng để đạt hiệu quả như ban đầu. Đây là nguyên nhân dẫn đến nghẹt mũi hồi ứng hoặc viêm mũi do thuốc.

Một số dấu hiệu cảnh báo gồm:

Càng xịt càng nghẹt;
Khó thở khi ngưng thuốc;
Cần tăng số lần sử dụng trong ngày;
Mũi luôn có cảm giác bí tắc.

Khi xuất hiện các dấu hiệu trên, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và điều chỉnh hướng điều trị phù hợp.

Xịt mũi lâu ngày có bị phụ thuộc không?

3. Tác hại của thuốc co mạch mũi?

Thuốc xịt co mạch thường chứa các hoạt chất như oxymetazoline, xylometazoline hoặc naphazoline, có tác dụng giảm nghẹt mũi nhanh.

Tuy nhiên, nhóm thuốc này chủ yếu giúp cải thiện triệu chứng tạm thời chứ không xử lý nguyên nhân nền như viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang. Nếu sử dụng kéo dài hoặc lạm dụng, thuốc co mạch mũi có thể gây ra các ảnh hưởng như:

3.1 Nghẹt mũi hồi ứng

Sau khi thuốc hết tác dụng, mạch máu giãn trở lại khiến tình trạng nghẹt mũi tái phát, đôi khi nặng hơn ban đầu.

3.2 Khô và kích ứng niêm mạc mũi

Một số người có thể xuất hiện tình trạng khô mũi, rát mũi, đóng vảy, chảy máu cam.

3.3 Tăng nguy cơ viêm mũi do thuốc

Việc lạm dụng kéo dài có thể khiến niêm mạc mũi phù nề mạn tính, gây nghẹt mũi kéo dài và khó điều trị hơn.

3.4 Ảnh hưởng ở người có bệnh nền

Người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, cường giáp, đái tháo đường, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc co mạch mũi và nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Thông thường, thuốc xịt/nhỏ mũi co mạch chỉ nên dùng trong thời gian rất ngắn, thường không quá 3 ngày liên tiếp hoặc theo đúng hướng dẫn trên nhãn và chỉ định của bác sĩ. Dùng kéo dài có thể gây viêm mũi do thuốc và khiến người bệnh phải xịt thường xuyên hơn.

Ngoài ra, trẻ em, người có glaucoma/tăng nhãn áp, phì đại tuyến tiền liệt/khó tiểu, người đang dùng thuốc chống trầm cảm nhóm MAOI hoặc thuốc tim mạch cũng cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng thuốc co mạch.

Dùng thuốc co mạch nhiều làm niêm mạc mũi bị sung huyết và nghẹt mũi.

4. Lưu ý khi sử dụng thuốc xịt mũi

Để sử dụng các thuốc xịt mũi an toàn và hiệu quả, bạn nên lưu ý dùng đúng loại thuốc theo tình trạng bệnh, không tự ý kéo dài thời gian sử dụng, không dùng lại đơn thuốc cũ, vệ sinh đầu xịt sạch sẽ sau khi sử dụng, không dùng chung thuốc xịt mũi với người khác, đi khám nếu nghẹt mũi kéo dài hoặc xuất hiện kích ứng.

Trước khi xịt, nên xì mũi nhẹ và lắc chai nếu hướng dẫn yêu cầu. Khi xịt, hơi cúi đầu về trước, hướng vòi xịt chếch ra ngoài về phía cánh mũi, tránh vách ngăn mũi. Không hít quá mạnh sau khi xịt. Sau khi dùng, lau sạch đầu xịt và đậy nắp.

Nếu đã phải dùng thuốc co mạch liên tục nhiều ngày hoặc không xịt thì không thở được, người bệnh không nên tự tăng liều. Cần đi khám để được hướng dẫn giảm/ngừng thuốc và điều trị nguyên nhân nền như viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc polyp mũi.

5. Khi nào cần đi khám?

Nên đi khám nếu nghẹt mũi kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, nghẹt mũi tái phát nhiều lần, phải dùng thuốc co mạch liên tục mới thở được, chảy máu mũi tái diễn, dịch mũi đặc vàng/xanh có mùi hôi, sốt cao, đau nhức mặt, giảm khứu giác kéo dài, khó thở, đau/sưng quanh mắt hoặc nhìn mờ.

Một số lưu ý khi sử dụng thuốc xịt mũi đúng cách.

Dùng thuốc xịt mũi nhiều có tốt không là vấn đề cần được quan tâm, đặc biệt ở người bị viêm xoang hoặc viêm mũi dị ứng kéo dài. Việc lạm dụng thuốc, nhất là thuốc xịt co mạch, có thể làm tăng nguy cơ phụ thuộc thuốc và ảnh hưởng đến niêm mạc mũi. Vì vậy, người bệnh nên sử dụng đúng hướng dẫn và thăm khám khi triệu chứng kéo dài để đạt hiệu quả điều trị tốt hơn.

Thông tin trong bài chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng thuốc xịt co mạch, corticosteroid hoặc thuốc kê đơn kéo dài khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

6. Tài liệu tham khảo

6.1 MedlinePlus: Nasal corticosteroid sprays.
6.2 Cleveland Clinic: Rhinitis Medicamentosa.
6.3 GOV.UK: Nasal decongestant sprays and drops containing xylometazoline/oxymetazoline.
6.4 AAFP: Treatment of Allergic Rhinitis.
6.5 FDA: Oral phenylephrine proposed order.