Viêm mũi dị ứng theo mùa: Dấu hiệu và cách phòng ngừa hiệu quả

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức khi tiếp xúc với các dị nguyên trong môi trường như phấn hoa, bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc, lông thú hoặc một số chất ô nhiễm. Bệnh có thể xuất hiện quanh năm hoặc bùng phát theo mùa, đặc biệt khi nồng độ dị nguyên trong không khí tăng cao, thời tiết thay đổi hoặc môi trường sống có nhiều bụi, ẩm mốc.

Tình trạng này thường gây hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, ngứa mũi, ngứa mắt và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, học tập cũng như chất lượng cuộc sống. Nhận biết đúng triệu chứng, hạn chế tiếp xúc với dị nguyên và sử dụng thuốc đúng hướng dẫn là những bước quan trọng giúp hỗ trợ kiểm soát bệnh.

1. Những triệu chứng thường gặp khi mắc viêm mũi dị ứng

Các triệu chứng của viêm mũi dị ứng thường xuất hiện khi cơ thể tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng trong môi trường như phấn hoa, bụi mịn, nấm mốc hoặc sự thay đổi của thời tiết.

1.1 Hắt hơi liên tục

Người bệnh thường hắt hơi thành từng tràng, đặc biệt vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc khi tiếp xúc với không khí lạnh.

1.2 Chảy nước mũi trong

Nước mũi thường loãng, trong và chảy nhiều. Đây là dấu hiệu thường gặp trong viêm mũi dị ứng, nhưng không đủ để phân biệt chắc chắn với cảm lạnh hoặc nhiễm virus giai đoạn đầu. Người bệnh cần kết hợp thêm các dấu hiệu như hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, ngứa mắt, ít hoặc không sốt và triệu chứng tái phát khi tiếp xúc với dị nguyên.

1.3 Nghẹt mũi, khó thở

Niêm mạc mũi bị viêm và phù nề khiến đường thở bị thu hẹp, gây cảm giác nghẹt mũi một hoặc hai bên.

1.4 Ngứa mũi, ngứa mắt

Nhiều người còn xuất hiện tình trạng ngứa mũi, ngứa họng, đỏ mắt hoặc chảy nước mắt kèm theo.

1.5 Mệt mỏi, giảm chất lượng giấc ngủ

Viêm mũi dị ứng theo mùa gây nghẹt mũi kéo dài, làm người bệnh dễ ngủ không sâu giấc, thức giấc giữa đêm và cảm thấy mệt mỏi vào ngày hôm sau.

Một số triệu chứng viêm mũi dị ứng hay gặp phải

2. Vì sao viêm mũi dị ứng thường xảy ra theo mùa?

Viêm mũi dị ứng theo mùa thường xảy ra khi nồng độ dị nguyên trong môi trường tăng cao hoặc khi niêm mạc mũi trở nên nhạy cảm hơn trước sự thay đổi của nhiệt độ, độ ẩm và chất lượng không khí. Hiểu đúng yếu tố khởi phát giúp người bệnh chủ động phòng tránh và kiểm soát triệu chứng tốt hơn.

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến khiến tình trạng này thường xuất hiện hoặc tái phát theo mùa.

2.1 Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột

Khi thời tiết chuyển lạnh, hanh khô hoặc thay đổi đột ngột, niêm mạc mũi có thể bị kích ứng, phù nề và nhạy cảm hơn. Đây là yếu tố làm triệu chứng dễ bùng phát ở người có cơ địa dị ứng, nhưng không phải là dị nguyên theo nghĩa miễn dịch.

2.2 Phấn hoa phát tán nhiều hơn

Vào một số thời điểm trong năm, lượng phấn hoa trong không khí tăng cao. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm mũi dị ứng theo mùa.

2.3 Nấm mốc và mạt bụi phát triển mạnh

Thời tiết ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho nấm mốc, mạt bụi và các vi sinh vật phát triển, làm gia tăng nguy cơ dị ứng ở những người có cơ địa nhạy cảm.

2.4 Môi trường không khí thay đổi

Giao mùa thường đi kèm với sự thay đổi của môi trường, bụi mịn và các chất ô nhiễm trong không khí cũng có thể kích thích niêm mạc mũi và làm triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.

Tại sao dị ứng mũi thường xảy ra theo mùa?

3. Viêm mũi dị ứng theo mùa phải làm sao?

Khi xuất hiện các triệu chứng của viêm mũi dị ứng, người bệnh nên chủ động kiểm soát bệnh ngay từ sớm để hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

3.1 Hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng

Xác định các yếu tố khiến triệu chứng bùng phát và hạn chế tiếp xúc là bước quan trọng giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.

Khi nhận biết được các yếu tố khởi phát như bụi, phấn hoa, nấm mốc, lông động vật hoặc thay đổi thời tiết, người bệnh có thể chủ động hạn chế tiếp xúc, từ đó giảm nguy cơ xuất hiện và tái phát các triệu chứng khó chịu.

3.2 Vệ sinh mũi thường xuyên

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý là biện pháp đơn giản giúp làm sạch dịch tiết, bụi bẩn, phấn hoa và các tác nhân gây dị ứng tồn đọng trong khoang mũi.

Việc vệ sinh mũi thường xuyên không chỉ hỗ trợ giảm kích ứng niêm mạc mà còn giúp đường thở thông thoáng hơn, góp phần cải thiện các triệu chứng khó chịu của viêm mũi dị ứng.

3.3 Giữ môi trường sống sạch sẽ

Giữ gìn không gian sống sạch sẽ, đặc biệt là phòng ngủ, bằng cách thường xuyên vệ sinh chăn ga, gối, đệm, rèm cửa và các bề mặt dễ bám bụi có thể giúp giảm lượng dị nguyên trong môi trường.

Đây là một biện pháp hữu ích giúp hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng và giảm nguy cơ xuất hiện các triệu chứng viêm mũi dị ứng.

3.4 Tuân thủ hướng dẫn điều trị

Trong trường hợp triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập, công việc, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Dị ứng – Miễn dịch. Việc sử dụng thuốc cần dựa trên mức độ triệu chứng, độ tuổi, bệnh nền, tình trạng mang thai/cho con bú và các thuốc đang dùng. Không nên tự ý dùng kéo dài thuốc xịt mũi hoặc phối hợp nhiều thuốc cảm/cúm, thuốc dị ứng khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ, vì có thể trùng hoạt chất và tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Dưới đây là một số nhóm thuốc thường được sử dụng trong kiểm soát triệu chứng viêm mũi dị ứng.

3.4.1 Thuốc kháng histamin

Thuốc kháng histamin đường uống hoặc dạng xịt mũi có thể giúp giảm hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi và ngứa mắt do dị ứng. Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách ức chế tác động của histamin – chất trung gian được cơ thể giải phóng khi tiếp xúc với dị nguyên.

Một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ có thể gây buồn ngủ, khô miệng, chóng mặt hoặc giảm tập trung. Người lái xe, vận hành máy móc, trẻ em, người cao tuổi hoặc người đang dùng nhiều thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng.

3.4.2 Thuốc xịt mũi chứa corticoid

Thuốc xịt mũi chứa corticoid là một trong những lựa chọn thường dùng để kiểm soát tình trạng viêm tại niêm mạc mũi, đặc biệt trong viêm mũi dị ứng mức độ vừa – nặng, nghẹt mũi kéo dài hoặc triệu chứng tái phát thường xuyên.

Khi dùng đúng liều và đúng kỹ thuật, thuốc có thể giúp giảm nghẹt mũi, chảy mũi, ngứa mũi và hắt hơi. Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp gồm khô mũi, kích ứng niêm mạc, đau đầu hoặc chảy máu cam. Khi xịt, nên hướng vòi xịt hơi chếch ra ngoài, tránh xịt thẳng vào vách ngăn mũi. Người bệnh nên dùng theo đúng hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ, không tự ý tăng liều hoặc dùng kéo dài.

3.4.3 Thuốc chống sung huyết

Thuốc chống sung huyết hoặc thuốc xịt/nhỏ mũi co mạch có thể giúp giảm nghẹt mũi nhanh trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nhóm thuốc này không điều trị nguyên nhân dị ứng và không nên lạm dụng. Dùng kéo dài hoặc dùng quá thường xuyên có thể gây khô rát mũi, kích ứng niêm mạc và nghẹt mũi hồi ứng, khiến tình trạng nghẹt mũi nặng hơn sau khi ngừng thuốc.

Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, cường giáp, glaucoma, phì đại tuyến tiền liệt, phụ nữ có thai, phụ nữ cho con bú, trẻ em hoặc người đang dùng nhiều thuốc cần hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng.

Một số nhóm thuốc thường được sử dụng để kiểm soát triệu chứng dị ứng

4. Phân biệt viêm mũi dị ứng với cảm lạnh và viêm xoang

Viêm mũi dị ứng có thể dễ nhầm với cảm lạnh hoặc viêm xoang vì đều gây nghẹt mũi, chảy mũi và khó chịu vùng mũi. Tuy nhiên, người bệnh có thể nhận biết ban đầu qua một số đặc điểm sau:

Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần, có sốt, đau nhức vùng mặt, khó thở hoặc khò khè, người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán chính xác.

5. Cách phòng viêm mũi dị ứng khi thời tiết thay đổi

Khi thời tiết thay đổi, đặc biệt vào thời điểm giao mùa, các triệu chứng viêm mũi dị ứng dễ xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn do niêm mạc mũi nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường.

Chủ động bảo vệ đường hô hấp và hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ khởi phát triệu chứng. Dưới đây là một số biện pháp giúp hỗ trợ hạn chế triệu chứng bùng phát khi thời tiết thay đổi.

5.1 Đeo khẩu trang khi ra ngoài

Khi ra ngoài, đặc biệt ở những nơi có nhiều bụi, khói xe, phấn hoa hoặc thời điểm chất lượng không khí kém, nên đeo khẩu trang phù hợp để bảo vệ đường hô hấp.

Khẩu trang giúp giảm lượng bụi và các tác nhân gây dị ứng đi vào mũi, từ đó hỗ trợ hạn chế tình trạng hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi và kích ứng niêm mạc mũi. Đây là một biện pháp đơn giản nhưng hữu ích trong việc phòng ngừa các triệu chứng dị ứng đường hô hấp.

5.2 Giữ ấm cơ thể khi ngồi trong môi trường điều hòa

Khi thời tiết lạnh hoặc ở phòng điều hòa, nên giữ ấm cổ, ngực và bàn chân, đồng thời tránh để khí lạnh thổi trực tiếp vào mặt và mũi để hạn chế kích ứng đường hô hấp.

5.3 Duy trì độ ẩm phù hợp trong nhà

Không khí quá khô hoặc quá ẩm đều có thể làm tăng nguy cơ kích ứng niêm mạc mũi. Vì vậy, nên duy trì độ ẩm trong nhà ở mức phù hợp, đồng thời thường xuyên mở cửa hoặc sử dụng các biện pháp thông gió để không khí được lưu thông.

Một không gian sống sạch sẽ, thoáng mát và có độ ẩm ổn định sẽ giúp bảo vệ niêm mạc đường hô hấp và giảm nguy cơ xuất hiện các triệu chứng dị ứng.

5.4 Duy trì thể trạng tốt

Duy trì thể trạng tốt giúp cơ thể thích nghi tốt hơn khi thời tiết thay đổi. Người bệnh nên ăn uống đầy đủ dưỡng chất, tăng cường rau xanh, trái cây, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp.

Đây là biện pháp hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tổng thể, không thay thế việc tránh dị nguyên hoặc điều trị theo hướng dẫn khi triệu chứng đã xuất hiện rõ.

5.5 Theo dõi dự báo thời tiết

Những người có cơ địa dị ứng nên chủ động theo dõi thời tiết để có biện pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp khi giao mùa. Việc nắm bắt sớm những thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm hoặc các yếu tố môi trường giúp chủ động áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp, từ đó giảm nguy cơ khởi phát hoặc làm nặng thêm các triệu chứng dị ứng đường hô hấp.

6. Khi nào viêm mũi dị ứng cần đến gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu gặp các tình trạng sau: Nghẹt mũi kéo dài trên 2 tuần không cải thiện, triệu chứng tái phát thường xuyên, ảnh hưởng đến sinh hoạt và giấc ngủ. Đau vùng mặt, đau đầu hoặc nghi ngờ biến chứng viêm xoang. Khó thở, khò khè hoặc xuất hiện các dấu hiệu hen phế quản. Đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà nhưng không đạt hiệu quả.

Khi nào viêm mũi dị ứng cần đến gặp bác sĩ?

Viêm mũi dị ứng thường có xu hướng bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa do sự thay đổi của thời tiết và sự gia tăng các tác nhân gây dị ứng trong môi trường. Nhận biết sớm dấu hiệu, chủ động phòng ngừa và sử dụng thuốc theo hướng dẫn và chăm sóc đúng cách có thể giúp hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, giảm ảnh hưởng đến sinh hoạt và hạn chế tái phát.

Nếu cần tư vấn thêm trong việc hỗ trợ chăm sóc mũi xoang, liên hệ tổng đài theo số hotline miễn cước 1800 234 558 để được Dược sĩ chuyên môn hỗ trợ. Nội dung trên chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn.

7. Tài liệu tham khảo

7.1 ARIA-EAACI 2024–2025 Guidelines on the Treatment of Allergic Rhinitis

7.2 CDC – Allergens and Pollen

7.3 Cleveland Clinic – Rhinitis Medicamentosa.

7.4 FDA – Oral phenylephrine.