Viêm họng mạn tính: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách kiểm soát

Đau rát, khô ngứa họng, thường xuyên ho hoặc tằng hắng nhưng tình trạng cứ tái đi tái lại? Viêm họng mãn tính còn thường được gọi là viêm họng mạn tính, có thể liên quan đến nhiều yếu tố như viêm mũi xoang, dị ứng, khói thuốc, môi trường ô nhiễm hoặc trào ngược. Xác định đúng nguyên nhân và chăm sóc vùng mũi họng phù hợp là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát triệu chứng và hạn chế bệnh tái phát.

1. Viêm họng mạn tính là gì?

Viêm họng mạn tính là tình trạng niêm mạc họng bị viêm hoặc kích thích kéo dài, thường dai dẳng nhiều tuần hoặc tái diễn nhiều lần, đặc biệt khi nguyên nhân gây kích thích chưa được kiểm soát.

Không phải trường hợp nào viêm họng kéo dài cũng xuất phát từ nhiễm khuẩn. Nhiều yếu tố khác như dịch tiết từ mũi xoang chảy xuống họng, dị ứng, khói thuốc, không khí khô, hóa chất hoặc trào ngược dạ dày thực quản cũng có thể khiến niêm mạc họng bị kích thích dai dẳng.

Những dấu hiệu thường gặp

Người bị viêm họng mạn tính có thể gặp một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Khô, rát hoặc ngứa họng.
• Cảm giác vướng, cộm hoặc khó chịu trong cổ họng.
• Thường xuyên tằng hắng, khịt họng.
• Ho kéo dài hoặc ho tái diễn.
• Có đờm, phải khạc nhổ nhiều lần.
• Đau họng, đặc biệt khi nói nhiều hoặc nuốt.
• Khàn tiếng hoặc giọng nói thay đổi.
• Cảm giác họng khó chịu rõ hơn vào buổi sáng.

Mức độ biểu hiện ở mỗi người có thể khác nhau và phụ thuộc vào nguyên nhân đi kèm. Nếu đau họng kéo dài kèm khó nuốt tăng dần, khàn tiếng kéo dài, có máu trong đờm/nước bọt, nổi hạch cổ hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám sớm.

Viêm họng mạn tính có phải viêm họng hạt không?

Không hoàn toàn. Viêm họng hạt là một dạng của viêm họng mạn tính, trong đó các tổ chức lympho ở thành sau họng phát triển quá mức và tạo thành những hạt nổi lên trên niêm mạc.

Vì vậy, có thể hiểu đơn giản: Viêm họng mạn tính là khái niệm rộng, còn viêm họng hạt là một thể cụ thể của tình trạng này.

Viêm họng mạn tính là gì?

2. Vì sao viêm họng có thể kéo dài hoặc tái phát nhiều lần?

Một trong những nguyên nhân khiến tình trạng đau họng kéo dài hoặc tái đi tái lại là nguyên nhân ban đầu chưa được kiểm soát. Chỉ tập trung làm dịu cảm giác đau rát mà không xử lý yếu tố gây kích ứng có thể khiến các triệu chứng nhanh chóng quay trở lại.

Viêm mũi xoang và chảy dịch mũi sau

Viêm mũi xoang có thể làm tăng tiết dịch nhầy. Khi dịch chảy từ phía sau mũi xuống họng, niêm mạc vùng này liên tục bị kích thích.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Có dịch hoặc đờm vướng ở cổ họng.
• Thường xuyên khịt mũi, tằng hắng.
• Ho nhiều hơn khi nằm hoặc vào buổi sáng.
• Cảm giác ngứa, rát họng kéo dài.

Đây là lý do người bị viêm mũi xoang kéo dài cần chú ý kiểm soát cả tình trạng ở mũi thay vì chỉ chăm sóc vùng họng.

Viêm amidan tái diễn

Amidan nằm ở vị trí tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân gây bệnh từ đường ăn uống và hô hấp. Khi amidan thường xuyên viêm hoặc bị kích thích, vùng họng xung quanh cũng có thể chịu ảnh hưởng.

Nếu viêm amidan tái diễn kèm sốt, nuốt đau nhiều, hôi miệng, amidan có mủ hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh nên khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được đánh giá.

Trào ngược dạ dày thực quản

Dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, thậm chí đến vùng họng, có thể gây kích ứng niêm mạc.

Ngoài đau hoặc rát họng, người bệnh có thể xuất hiện:

• Ợ chua, ợ nóng.
• Cảm giác nóng rát sau xương ức.
• Vướng họng.
• Khàn tiếng.
• Ho, đặc biệt vào ban đêm hoặc sau ăn.

Nếu thường xuyên đau họng nhưng không có biểu hiện nhiễm trùng rõ ràng, cần xem xét cả khả năng liên quan đến trào ngược.

Khói thuốc, bụi và hóa chất

Khói thuốc lá, bụi mịn, hơi hóa chất, bụi xi măng hoặc các chất kích thích trong môi trường làm việc có thể tác động trực tiếp lên niêm mạc đường hô hấp.

Tiếp xúc lặp lại trong thời gian dài khiến họng khó có thời gian phục hồi hoàn toàn, từ đó làm tăng cảm giác khô rát, ho hoặc tằng hắng.

Dị ứng và tắc nghẽn mũi

Viêm mũi dị ứng có thể gây hắt hơi, chảy mũi và nghẹt mũi. Khi mũi bị tắc, người bệnh có xu hướng thở bằng miệng nhiều hơn, khiến niêm mạc họng dễ bị khô.

Bên cạnh đó, dịch tiết từ mũi chảy xuống họng cũng có thể góp phần duy trì cảm giác khó chịu.

Môi trường khô hoặc thay đổi thời tiết

Không khí quá khô, sử dụng điều hòa liên tục hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể khiến niêm mạc mũi họng mất độ ẩm và trở nên nhạy cảm hơn.

Ở những người đã có bệnh lý mũi họng, các yếu tố này có thể khiến triệu chứng dễ xuất hiện trở lại.

Tại sao viêm họng hay tái phát nhiều lần?

3. Viêm họng mạn tính có chữa được không?

Viêm họng mạn tính có thể được kiểm soát và cải thiện khi xác định đúng nguyên nhân. Tuy nhiên, khả năng hồi phục và nguy cơ tái phát phụ thuộc vào bệnh lý nền, mức độ kích thích niêm mạc cũng như thói quen sinh hoạt của mỗi người.

Điểm quan trọng trong điều trị không chỉ là làm giảm đau họng mà còn phải tìm và kiểm soát yếu tố khiến tình trạng viêm kéo dài.

3.1 Điều trị theo nguyên nhân

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể hướng đến việc kiểm soát:

• Viêm mũi dị ứng hoặc viêm mũi xoang.
• Viêm amidan.
• Tình trạng chảy dịch mũi sau.
• Trào ngược dạ dày thực quản.
• Các yếu tố kích thích từ môi trường.
• Những bệnh lý khác liên quan đến triệu chứng ở họng.

Không nên tự ý sử dụng kháng sinh chỉ vì đau họng kéo dài. Kháng sinh chỉ có vai trò trong một số trường hợp nhiễm khuẩn phù hợp và cần được sử dụng theo đánh giá của nhân viên y tế.

3.2 Điều trị triệu chứng

Tùy nguyên nhân và tình trạng cụ thể, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn các biện pháp giúp:

• Làm dịu cảm giác đau, rát họng.
• Giảm ho.
• Làm loãng dịch tiết khi có nhiều đờm.
• Kiểm soát triệu chứng dị ứng.
• Giữ ẩm và làm sạch vùng mũi họng.

Người bệnh không nên tự phối hợp nhiều loại thuốc trị cảm, thuốc ho hoặc thuốc chống dị ứng vì có thể dẫn đến sử dụng trùng hoạt chất hoặc không phù hợp với tình trạng sức khỏe.

3.3 Chăm sóc mũi họng đúng cách

Nếu nguyên nhân liên quan đến mũi xoang hoặc dịch tiết mũi sau, chăm sóc mũi đúng cách có thể góp phần giảm lượng dịch kích thích vùng họng.

Có thể duy trì:

• Vệ sinh mũi bằng dung dịch phù hợp.
• Uống đủ nước.
• Giữ độ ẩm môi trường ở mức dễ chịu.
• Vệ sinh răng miệng đều đặn.
• Hạn chế nói quá nhiều khi họng đang kích ứng.

Viêm họng mạn tính có chữa được không?

4. Cách kiểm soát viêm họng mạn tính theo nguyên nhân

Đối với người bị đau họng, ho hoặc vướng họng trong thời gian dài, việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân cụ thể, thay vì chỉ tìm một loại thuốc uống kéo dài.

4.1 Xác định nguyên nhân trước khi điều trị

Nếu triệu chứng xuất hiện dai dẳng, bác sĩ có thể khai thác tiền sử, kiểm tra vùng tai mũi họng và chỉ định thêm xét nghiệm khi cần thiết.

Đặc biệt, cần chú ý nếu người bệnh đồng thời có:

• Nghẹt mũi, chảy mũi kéo dài.
• Dịch nhầy thường xuyên chảy xuống họng.
• Ợ nóng, ợ chua.
• Khàn tiếng.
• Ho kéo dài.
• Tiền sử dị ứng.
• Thường xuyên tiếp xúc với khói bụi hoặc hóa chất.

Việc xác định đúng yếu tố liên quan giúp lựa chọn hướng điều trị phù hợp hơn.

4.2 Thay đổi những yếu tố gây kích thích họng

Một số thay đổi đơn giản có thể hỗ trợ quá trình phục hồi niêm mạc:

• Bỏ thuốc lá và tránh hít khói thuốc thụ động.
• Hạn chế rượu bia.
• Đeo khẩu trang khi làm việc trong môi trường nhiều bụi.
• Hạn chế tiếp xúc với hóa chất kích thích.
• Tránh để điều hòa hoặc quạt thổi trực tiếp vào mặt.
• Uống đủ nước trong ngày.
• Nếu có trào ngược, nên hạn chế rượu bia, đồ cay nóng, bữa ăn quá no hoặc ăn sát giờ ngủ nếu các yếu tố này làm triệu chứng tăng.

4.3 Chăm sóc khi có trào ngược

Nếu triệu chứng họng liên quan đến trào ngược, người bệnh nên chú ý:

• Không ăn quá no.
• Hạn chế nằm ngay sau khi ăn.
• Theo dõi những loại thực phẩm khiến triệu chứng tăng lên.
• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Điều trị theo hướng dẫn nếu đã được chẩn đoán trào ngược.

Thuốc điều trị trào ngược cần được sử dụng theo chỉ định phù hợp, không nên tự mua dùng kéo dài.

Hạn chế uống rượu bia và hút thuốc lá giúp giảm nguy cơ mắc viêm họng

5. Làm thế nào để hạn chế viêm họng tái phát?

Phòng ngừa không chỉ tập trung vào việc “giữ ấm cổ” mà cần giảm những yếu tố khiến niêm mạc họng liên tục bị kích thích.

5.1 Giữ vệ sinh răng miệng và mũi họng

Đánh răng đều đặn, vệ sinh lưỡi và súc miệng phù hợp giúp duy trì vệ sinh khoang miệng. Nếu rửa mũi hoặc tự pha dung dịch, cần dùng nước cất, nước vô khuẩn hoặc nước đã đun sôi để nguội; không dùng trực tiếp nước máy hoặc nước giếng chưa xử lý.

5.2 Hạn chế khói thuốc và ô nhiễm

Khói thuốc là một trong những tác nhân có thể gây kích ứng đường hô hấp.

Khi ra ngoài hoặc làm việc tại nơi nhiều bụi, nên sử dụng khẩu trang phù hợp và hạn chế thời gian tiếp xúc với môi trường ô nhiễm.

5.3 Kiểm soát bệnh lý mũi xoang

Người thường xuyên bị viêm mũi xoang, nghẹt mũi hoặc chảy dịch mũi sau nên chú ý điều trị và kiểm soát bệnh lý nền.

Khi mũi được thông thoáng và lượng dịch tiết được kiểm soát, vùng họng cũng có thể giảm bớt kích thích.

5.4 Giữ môi trường sống dễ chịu

Có thể áp dụng một số thói quen:

• Giữ phòng ngủ sạch, hạn chế bụi và nấm mốc.
• Duy trì độ ẩm phù hợp.
• Vệ sinh điều hòa định kỳ.
• Không để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt.
• Uống đủ nước, nhất là khi ở môi trường điều hòa lâu.

5.5 Xây dựng lối sống lành mạnh

Một chế độ sinh hoạt hợp lý giúp cơ thể duy trì sức khỏe tổng thể:

• Ngủ đủ giấc.
• Tập luyện thường xuyên.
• Ăn đa dạng thực phẩm.
• Bổ sung rau xanh và trái cây.
• Hạn chế rượu bia và thuốc lá.
• Giữ cân nặng phù hợp.

Không có một loại thực phẩm hay vitamin nào có thể thay thế việc điều trị nguyên nhân. Việc bổ sung sản phẩm dinh dưỡng hoặc vitamin nên dựa trên nhu cầu thực tế của cơ thể. Không tự dùng liều cao vitamin hoặc thực phẩm bổ sung kéo dài nếu không có nhu cầu rõ ràng.

Xây dựng lối sống lành mạnh giúp hạn chế mắc các bệnh hô hấp

6. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Không phải mọi trường hợp đau họng đều nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Nên đi khám khi:

• Đau hoặc khó chịu ở họng kéo dài trên 1–2 tuần không cải thiện, tái phát nhiều lần hoặc ngày càng nặng.
• Nuốt đau, nuốt khó ngày càng tăng.
• Khàn tiếng kéo dài trên 2–3 tuần, đặc biệt ở người hút thuốc, uống rượu hoặc có nguy cơ bệnh lý thanh quản.
• Ho dai dẳng không rõ nguyên nhân.
• Thường xuyên có cảm giác vướng ở họng.
• Xuất hiện khối hoặc hạch vùng cổ không giảm, tăng dần hoặc kèm sụt cân, sốt kéo dài
• Có máu trong nước bọt hoặc đờm.
• Sụt cân không chủ ý.
• Khó thở hoặc cảm giác nghẹn tăng lên.

Đặc biệt, tình trạng khó thở, khó nuốt nghiêm trọng hoặc triệu chứng diễn tiến nhanh cần được đánh giá y tế sớm.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

7. Câu hỏi thường gặp về viêm họng mạn tính

7.1 Viêm họng mạn tính có lây không?

Bản thân tình trạng viêm họng mạn tính không được xem là một bệnh lây truyền đơn thuần. Tuy nhiên, nếu triệu chứng xuất phát từ một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, tác nhân gây nhiễm trùng có thể lây sang người khác. Vì vậy, cần xác định nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào triệu chứng đau họng.

Khi có sốt, ho, sổ mũi hoặc nghi ngờ nhiễm trùng hô hấp, nên che miệng khi ho, rửa tay và hạn chế tiếp xúc gần để giảm nguy cơ lây tác nhân nhiễm trùng.

7.2 Viêm họng mạn tính có phải viêm họng hạt không?

Không. Viêm họng hạt là một thể của viêm họng mạn tính, đặc trưng bởi sự phát triển của các tổ chức lympho ở thành sau họng tạo thành những hạt nổi rõ.

7.3 Viêm xoang có liên quan đến viêm họng mạn tính không?

Có thể. Dịch tiết từ mũi xoang chảy xuống phía sau họng có thể gây kích thích niêm mạc và khiến người bệnh ho, tằng hắng hoặc cảm giác vướng họng kéo dài. Vì vậy, kiểm soát bệnh lý mũi xoang là một phần quan trọng ở những người có tình trạng này.

7.4 Viêm họng mạn tính có tự khỏi không?

Khả năng cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân. Nếu yếu tố kích thích được loại bỏ hoặc bệnh lý nền được kiểm soát, triệu chứng có thể giảm đáng kể. Ngược lại, việc tiếp tục hút thuốc, tiếp xúc bụi hóa chất hoặc không kiểm soát bệnh mũi xoang, dị ứng hay trào ngược có thể khiến triệu chứng kéo dài.

7.5 Có nên tự dùng kháng sinh khi viêm họng kéo dài?

Không nên. Đau họng kéo dài không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn và không phải trường hợp nào cũng cần kháng sinh. Việc tự sử dụng có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Có nên tự dùng kháng sinh khi viêm họng kéo dài?

Viêm họng mạn tính có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ bệnh lý mũi xoang, dị ứng, trào ngược đến khói thuốc và các yếu tố kích thích trong môi trường. Vì vậy, thay vì chỉ tìm cách làm dịu đau họng tạm thời, người bệnh nên xác định yếu tố gây bệnh và chủ động kiểm soát từ gốc. Duy trì vệ sinh mũi họng, hạn chế khói bụi, uống đủ nước, xây dựng lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các bệnh lý liên quan có thể góp phần giảm nguy cơ triệu chứng tái phát. Nếu đau họng kéo dài hoặc đi kèm khó nuốt, khàn tiếng, ho dai dẳng hay các dấu hiệu bất thường khác, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Bạn có thể tham khảo thêm các nội dung về chăm sóc mũi xoang, vệ sinh mũi và phòng ngừa các bệnh lý đường hô hấp để chủ động bảo vệ sức khỏe mũi họng mỗi ngày. Nếu cần thêm thông tin về chăm sóc mũi họng, mũi xoang hoặc sử dụng sản phẩm hỗ trợ, có thể liên hệ hotline miễn cước 1800 234 558 để được dược sĩ chuyên môn hỗ trợ. Thông tin trong bài chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.

8. Tài liệu tham khảo

8.1 NHS – Sore throat
8.2 Mayo Clinic – Sore throat – Symptoms & causes
8.3 Cleveland Clinic – Sore Throat (Pharyngitis)
8.4 CDC – Sore Throat Basics .
8.5 Laryngopharyngeal Reflux (LPR) – Cleveland Clinic
8.6 Gastroesophageal reflux disease (GERD) – mayoclinic