Corticosteroid xịt mũi có tác dụng phụ gì? Cách sử dụng an toàn

Corticosteroid xịt mũi là nhóm thuốc chống viêm tại chỗ thường được sử dụng trong viêm mũi dị ứng và một số bệnh lý mũi xoang. Mặc dù mức phơi nhiễm toàn thân thường thấp hơn dạng đường uống hoặc tiêm, thuốc vẫn có thể gây tác dụng không mong muốn tại chỗ và hiếm khi gây tác dụng toàn thân. Corticosteroid xịt mũi có thể gây tác dụng phụ gì và cần sử dụng như thế nào để hạn chế rủi ro? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Corticosteroid là gì?

Corticosteroid (hay còn gọi là corticoid) là nhóm thuốc có cấu trúc tương tự hormone cortisol do tuyến thượng thận sản xuất. Thuốc có tác dụng chống viêm, chống dị ứng và điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch, nhờ đó được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh lý cấp và mạn tính.

Hiện nay, nhóm thuốc này được bào chế dưới nhiều dạng khác nhau như thuốc xịt mũi, thuốc uống, thuốc tiêm…Tùy theo từng bệnh lý, bác sĩ sẽ chỉ định dạng thuốc phù hợp nhằm tối ưu hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tác dụng phụ.

Corticosteroid là gì?

2. Corticosteroid xịt mũi có thể gây những tác dụng phụ gì?

Tác dụng phụ của corticosteroid xịt mũi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như liều dùng, thời gian điều trị và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh.

2.1 Tác dụng phụ của corticosteroid xịt mũi khi sử dụng ngắn ngày

Khi được sử dụng trong thời gian ngắn và đúng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc khuyến cáo trên nhãn sản phẩm, thuốc xịt mũi chứa corticosteroid thường có độ an toàn cao và ít gây tác dụng không mong muốn. Tuy vậy, một số người vẫn có thể gặp các phản ứng tại chỗ, thường ở mức độ nhẹ và thoáng qua, bao gồm:

Cảm giác khô hoặc kích ứng niêm mạc mũi.
Nóng rát hoặc châm chích nhẹ sau khi xịt.
Hắt hơi ngay sau khi sử dụng.
Chảy máu mũi nhẹ do niêm mạc bị khô hoặc tổn thương.
Thay đổi vị giác hoặc cảm nhận mùi khó chịu sau khi xịt.

Các biểu hiện nhẹ có thể cải thiện khi điều chỉnh kỹ thuật hoặc chăm sóc niêm mạc phù hợp. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc nặng lên, người bệnh nên liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá. Tuy nhiên, nếu gặp:

Phản ứng dị ứng nặng, khó thở: ngừng thuốc và cấp cứu.
Khô, kích ứng hoặc chảy máu tái diễn: tạm dừng sản phẩm nghi gây triệu chứng và liên hệ bác sĩ/dược sĩ.
Việc điều chỉnh hoặc ngừng thuốc dài hạn cần được đánh giá theo bệnh cảnh.

2.2 Tác dụng phụ của corticosteroid xịt mũi khi sử dụng kéo dài

Mặc dù corticoid dạng xịt mũi có mức hấp thu vào tuần hoàn toàn thân thấp hơn nhiều so với corticoid đường uống hoặc đường tiêm, việc sử dụng kéo dài, dùng liều cao hoặc không đúng chỉ định vẫn có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các tác dụng không mong muốn. Tùy từng hoạt chất, liều dùng và tình trạng sức khỏe của người bệnh, các nguy cơ có thể bao gồm:

Khô niêm mạc mũi kéo dài, dễ kích ứng và chảy máu mũi tái phát.
Tổn thương niêm mạc mũi, hiếm gặp hơn là loét hoặc thủng vách ngăn mũi.
Tăng nguy cơ nhiễm nấm Candida tại vùng mũi hoặc hầu họng (ít gặp).
Chậm lành vết thương ở niêm mạc mũi, đặc biệt sau phẫu thuật hoặc chấn thương vùng mũi.
Trẻ em sử dụng corticosteroid xịt mũi kéo dài cần được theo dõi tăng trưởng định kỳ và dùng liều thấp nhất vẫn kiểm soát được triệu chứng.
Nguy cơ có thể tăng khi phối hợp với một số thuốc ức chế chuyển hóa mạnh, chẳng hạn ritonavir hoặc ketoconazol. Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ về tất cả thuốc đang sử dụng.

Để giảm thiểu các nguy cơ trên, người bệnh nên sử dụng thuốc đúng liều, đúng kỹ thuật và trong thời gian được bác sĩ chỉ định. Không nên tự ý kéo dài thời gian điều trị hoặc tăng số lần xịt khi triệu chứng chưa cải thiện. Nếu cần sử dụng nhóm thuốc này trong thời gian dài, người bệnh nên tái khám định kỳ để được theo dõi hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các tác dụng không mong muốn.

Một số tác dụng phụ khi sử dụng thuốc corticoid

3. Cách sử dụng thuốc xịt mũi corticosteroid an toàn

Bước 1. Rửa tay sạch

Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi sử dụng thuốc nhằm hạn chế đưa vi khuẩn vào khoang mũi.

Bước 2. Làm sạch hốc mũi

Trước khi xịt nên xì mũi nhẹ nhàng, có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý nếu có nhiều dịch tiết. Việc làm sạch giúp thuốc tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc và tăng hiệu quả điều trị.

Bước 3. Lắc đều chai thuốc

Một số loại thuốc cần được lắc kỹ trước khi sử dụng để hoạt chất phân bố đồng đều. Mồi bơm theo hướng dẫn của từng sản phẩm trước lần dùng đầu tiên hoặc sau một thời gian không sử dụng.

Bước 4. Đặt đầu xịt đúng vị trí

Đây là bước rất nhiều người thực hiện sai. Thay vì hướng đầu xịt thẳng vào vách ngăn mũi, hãy:

Cúi đầu nhẹ.
Đưa đầu xịt vào lỗ mũi.
Hướng vòi về thành ngoài hốc mũi, có thể hình dung chếch về phía tai cùng bên, tránh chĩa trực tiếp vào vách ngăn.

Ví dụ:

Xịt mũi trái → hướng sang tai trái.
Xịt mũi phải → hướng sang tai phải.

Cách này giúp thuốc phủ đều niêm mạc và giảm nguy cơ chảy máu mũi do kích thích vách ngăn.

Bước 5. Hít nhẹ khi xịt

Trong lúc nhấn vòi xịt: Hít vào nhẹ bằng mũi, không hít quá mạnh. Nếu hít quá sâu, thuốc có thể chảy xuống họng thay vì lưu lại trong khoang mũi.

Bước 6. Không ngửa đầu ngay sau khi xịt

Sau khi xịt: Giữ đầu ở tư thế bình thường, không nằm ngay, không ngửa đầu ra sau. Điều này giúp thuốc bám tốt hơn trên niêm mạc.

Bước 7. Không xì mũi ngay

Không xì mũi ngay sau khi xịt; tuân thủ khoảng thời gian ghi trong hướng dẫn của từng sản phẩm. Giữ đầu thẳng hoặc hơi cúi về trước, không ngửa đầu quá mức và không hít quá mạnh.

Bước 8. Vệ sinh đầu xịt

Sau mỗi lần sử dụng: lau sạch đầu vòi, đậy nắp kín, bảo quản nơi khô ráo. Không dùng chung chai thuốc với người khác nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Cách sử dụng thuốc xịt mũi corticoid an toàn

4. Một số câu hỏi thường gặp khi sử dụng nhóm corticosteroid

4.1 Khi dùng xịt mũi corticosteroid cần lưu ý gì?

Đây là một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm. Corticosteroid xịt mũi, thường được gọi phổ thông là thuốc xịt mũi corticoid. Nhóm thuốc này nhìn chung được dung nạp tốt khi dùng đúng chỉ định, đúng liều và đúng kỹ thuật. Tuy nhiên, thuốc vẫn có thể gây tác dụng không mong muốn tại chỗ.

Các thuốc xịt mũi chứa corticoid hiện nay được xem là lựa chọn ưu tiên trong điều trị viêm mũi dị ứng nhờ khả năng:

Giảm viêm niêm mạc mũi.
Giảm nghẹt mũi.
Giảm hắt hơi.
Giảm chảy nước mũi.
Cải thiện ngứa mũi.

Mức phơi nhiễm toàn thân của nhiều thuốc xịt mũi corticoid thường thấp hơn đáng kể so với dạng uống hoặc tiêm. Tuy nhiên, tác dụng toàn thân vẫn có thể xảy ra, đặc biệt khi dùng liều cao, kéo dài, phối hợp nhiều dạng corticoid hoặc có tương tác thuốc.

Tuy nhiên, người bệnh không tự ý tăng liều, đổi thuốc hoặc kéo dài ngoài hướng dẫn. Nếu đang điều trị dài hạn và muốn ngừng, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá mức độ kiểm soát bệnh và nguy cơ triệu chứng tái phát.

4.2 Dùng Avamys lâu có sao không?

Avamys là thuốc xịt mũi chứa hoạt chất fluticason furoat, thường được chỉ định điều trị viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc quanh năm. Nếu sử dụng đúng liều, avamys có thể được sử dụng dài hạn ở một số người bệnh khi phù hợp với chỉ định, độ tuổi và liều ghi trên nhãn, đồng thời được đánh giá định kỳ.

Một số tác dụng phụ có thể gặp gồm:

Chảy máu mũi.
Loét niêm mạc mũi.
Đau đầu.
Khó chịu, khô hoặc kích ứng mũi có thể xảy ra ở một số người.
Phản ứng quá mẫn hiếm gặp.
Thủng vách ngăn rất hiếm.

Trẻ em sử dụng nhóm thuốc này kéo dài nên được theo dõi tăng trưởng định kỳ và dùng liều thấp nhất vẫn kiểm soát được triệu chứng. Nếu xuất hiện nhìn mờ, đau mắt hoặc thay đổi thị lực, người bệnh cần liên hệ bác sĩ sớm để được đánh giá. Việc tiếp tục, điều chỉnh hoặc ngừng thuốc do bác sĩ quyết định tùy tình trạng. Chỉ định, độ tuổi, liều và thời gian sử dụng cần căn cứ vào nhãn thuốc và hướng dẫn của bác sĩ.

4.3 Tác dụng phụ của mometason xịt mũi là gì?

Tùy sản phẩm, độ tuổi và nhãn thuốc, mometason xịt mũi có thể được chỉ định trong viêm mũi dị ứng hoặc viêm mũi xoang mạn có polyp. Mức phơi nhiễm toàn thân của mometason xịt mũi thường thấp hơn corticoid uống hoặc tiêm, nhưng tác dụng toàn thân vẫn có thể xảy ra trong một số trường hợp.

Các tác dụng phụ bao gồm:

Có thể gặp:

Chảy máu mũi.
Đau đầu.
Kích ứng, nóng rát hoặc khó chịu ở mũi.
Viêm họng, tùy sản phẩm và dữ liệu nhãn.

Ít gặp hoặc hiếm nhưng cần lưu ý:

Loét niêm mạc mũi.
Nhiễm Candida tại mũi họng.
Thủng vách ngăn.
Chậm lành vết thương.
Glôcôm hoặc đục thủy tinh thể.
Ức chế tuyến thượng thận.
Ảnh hưởng tốc độ tăng trưởng ở trẻ dùng kéo dài.

Để hạn chế tác dụng phụ, người bệnh nên vệ sinh mũi trước khi xịt và sử dụng đúng kỹ thuật theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không nên sử dụng thuốc tại vùng niêm mạc mũi chưa lành sau phẫu thuật hoặc chấn thương nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Người dùng kéo dài cần được đánh giá khi có đau, loét, đóng vảy hoặc dấu hiệu nghi nhiễm Candida tại mũi – họng. Trẻ em dùng kéo dài cần được theo dõi tăng trưởng định kỳ.

Một số tác dụng phụ khi dùng mometasone dạng xịt

5. Khi nào cần cấp cứu hoặc đi khám trong quá trình sử dụng corticosteroid?

Trong quá trình sử dụng, người bệnh:

Cần cấp cứu khi

Khó thở đột ngột, sưng môi/lưỡi/họng hoặc phản ứng dị ứng nặng.
Ngất, lú lẫn hoặc tụt huyết áp rõ.
Giảm thị lực đột ngột hoặc đau mắt dữ dội.

Cần khám sớm khi dùng thuốc xịt mũi

Chảy máu mũi nhiều hoặc tái diễn.
Đau, loét hoặc đóng vảy trong mũi.
Nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực.
Nghi ngờ nhiễm nấm hoặc nhiễm trùng tại mũi – họng.
Trẻ có dấu hiệu tăng trưởng chậm.

Lưu ý: Các nguy cơ chuyển hóa, xương và suy thượng thận liên quan rõ hơn đến corticosteroid toàn thân. Không nên áp dụng máy móc các cảnh báo này cho mọi người dùng thuốc xịt mũi.

Người dùng corticosteroid toàn thân dài hạn hoặc phải dùng nhiều đợt lặp lại có thể cần theo dõi huyết áp, đường huyết, mắt và nguy cơ loãng xương tùy bệnh nền. Với thuốc xịt mũi corticoid, việc theo dõi thường tập trung vào niêm mạc mũi, kỹ thuật dùng thuốc, tăng trưởng ở trẻ và mắt ở người có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ.

Dùng corticoid khi nào cần đi khám ngay

Corticosteroid là nhóm thuốc có vai trò quan trọng trong điều trị nhiều bệnh lý viêm và dị ứng, đặc biệt là viêm mũi dị ứng. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị luôn đi kèm với nguy cơ tác dụng phụ nếu sử dụng không đúng cách. Với corticosteroid xịt mũi, nguy cơ tác dụng toàn thân nhìn chung thấp hơn corticosteroid uống hoặc tiêm khi thuốc được dùng đúng chỉ định và đúng liều.

Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, không tự tăng liều hoặc kéo dài ngoài kế hoạch điều trị. Một số người bệnh có thể cần sử dụng dài hạn với liều thấp nhất kiểm soát được triệu chứng và được đánh giá định kỳ. Nếu cần thêm thông tin về chăm sóc mũi xoang hoặc sử dụng sản phẩm hỗ trợ, có thể liên hệ hotline miễn cước 1800 234 558 để được dược sĩ chuyên môn hỗ trợ. Thông tin trong bài chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.