Trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ: Nguyên nhân và cách giúp bé dễ chịu hơn

Trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ có thể khiến bé khó thở bằng mũi, ngủ không yên, quấy khóc hoặc phải thở bằng miệng. Ở một số trẻ, cảm giác nghẹt có thể rõ hơn khi nằm ngủ, đặc biệt khi có nhiều dịch tiết hoặc viêm niêm mạc mũi. Vậy nguyên nhân nào khiến trẻ nghẹt mũi khi ngủ và bố mẹ nên làm gì để giúp bé dễ chịu hơn?

1. Vì sao trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ và thường nặng hơn về đêm?

Nghẹt mũi là tình trạng khá thường gặp ở trẻ nhỏ. Đây không phải là một bệnh riêng biệt mà thường là triệu chứng xuất hiện khi niêm mạc mũi bị kích thích, viêm hoặc phù nề.

Khi trẻ nằm ngủ, cảm giác nghẹt có thể trở nên rõ ràng hơn. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nghẹt mũi về đêm đều có cùng nguyên nhân.

1.1 Cảm lạnh và nhiễm virus đường hô hấp

Cảm lạnh do virus là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ bị nghẹt mũi. Khi nhiễm virus, niêm mạc đường hô hấp có thể bị viêm và tăng tiết dịch. Dịch mũi cùng với tình trạng phù nề niêm mạc khiến không khí khó lưu thông qua hốc mũi.

Trẻ có thể đi kèm các biểu hiện như chảy nước mũi, hắt hơi, ho, đau hoặc khó chịu ở họng, có thể sốt tùy trường hợp…Khi nằm xuống, dịch tiết có thể khiến trẻ cảm nhận rõ tình trạng tắc nghẽn hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ chưa biết tự xì mũi.

1.2 Viêm mũi dị ứng

Nếu trẻ thường xuyên nghẹt mũi về đêm hoặc tái diễn theo từng thời điểm, viêm mũi dị ứng cũng là một nguyên nhân cần được xem xét. Trẻ có thể xuất hiện: Nghẹt mũi, hắt hơi nhiều lần, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, ngứa hoặc chảy nước mắt…

Các tác nhân như bụi nhà, mạt bụi, phấn hoa, lông động vật hoặc những yếu tố dị nguyên khác có thể kích hoạt triệu chứng ở trẻ nhạy cảm.

1.3 Không khí khô hoặc các yếu tố kích thích

Không khí quá khô có thể khiến niêm mạc mũi bị khô và khó chịu. Bên cạnh đó, khói thuốc lá, bụi, mùi nước hoa hoặc các chất kích thích trong môi trường cũng có thể làm triệu chứng mũi rõ hơn ở một số trẻ.

Vì vậy, phòng ngủ của trẻ nên được giữ sạch, thông thoáng và hạn chế các nguồn khói, bụi hoặc mùi kích thích.

1.4 Dịch mũi khó thoát khi trẻ nằm

Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ chưa biết tự xì mũi, có thể gặp khó khăn trong việc loại bỏ dịch tiết. Khi trẻ nằm, dịch mũi có thể khiến cảm giác tắc nghẽn rõ hơn. Đây là một trong những lý do bố mẹ có thể nhận thấy bé ban ngày tương đối dễ chịu nhưng đến lúc ngủ lại nghẹt nhiều hơn.

1.5 Một số nguyên nhân khác

Ngoài các nguyên nhân thường gặp trên, nghẹt mũi kéo dài hoặc tái diễn có thể liên quan đến những vấn đề khác như:

• Phì đại VA ở trẻ. Nếu trẻ ngủ ngáy thường xuyên, thở bằng miệng kéo dài hoặc có khoảng ngừng thở khi ngủ, nên khám Tai Mũi Họng để đánh giá VA và các nguyên nhân gây tắc nghẽn đường thở trên.
• Bất thường cấu trúc trong mũi.
• Viêm xoang trong một số trường hợp.
• Dị vật trong mũi, đặc biệt khi nghẹt chủ yếu một bên.
• Nếu trẻ nghẹt mũi đột ngột một bên, dịch mũi hôi hoặc lẫn máu, không tự dùng dụng cụ lấy dị vật hoặc xịt/rửa mạnh; nên đưa trẻ đi khám.
• Các bệnh lý đường hô hấp khác.

Nếu trẻ nghẹt mũi kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc có biểu hiện bất thường đi kèm, bố mẹ nên đưa bé đi khám để tìm nguyên nhân.

Vì sao trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ và thường nặng hơn về đêm?

2. Trẻ bị nghẹt mũi về đêm có những biểu hiện nào?

Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng nghẹt của từng trẻ.

2.1 Khó thở bằng mũi khi ngủ

Trẻ có thể phải há miệng để thở thay vì thở bằng mũi. Một số bé ngủ không yên, thường xuyên trở mình hoặc tỉnh giấc.

Ở trẻ còn nhỏ, nghẹt mũi có thể khiến việc bú hoặc ăn trở nên khó khăn hơn do trẻ phải phối hợp giữa bú và thở.

2.2 Ngủ không sâu, quấy khóc

Khi mũi bị tắc, trẻ có thể cảm thấy khó chịu và khó duy trì giấc ngủ. Bố mẹ có thể nhận thấy bé: Khó đi vào giấc ngủ, hay tỉnh giấc, quấy khóc, thở bằng miệng khi ngủ, ngủ không yên…

Tuy nhiên, những biểu hiện này không chỉ xảy ra khi trẻ nghẹt mũi. Vì vậy, cần quan sát thêm các triệu chứng đi kèm.

2.3 Chảy nước mũi hoặc dịch mũi đặc

Nghẹt mũi có thể xuất hiện cùng chảy nước mũi. Dịch mũi có thể trong hoặc đặc tùy nguyên nhân và diễn biến bệnh. Màu sắc dịch mũi đơn thuần không phải lúc nào cũng đủ để xác định trẻ bị nhiễm khuẩn hay cần dùng kháng sinh. Bố mẹ không nên tự ý cho trẻ sử dụng thuốc chỉ dựa trên màu dịch mũi.

2.4 Ho hoặc khụt khịt về đêm

Dịch tiết từ mũi có thể chảy xuống phía sau họng và khiến trẻ ho hoặc khụt khịt, đặc biệt khi nằm. Nếu ho kéo dài, ho nhiều về đêm hoặc đi kèm khó thở, thở rít, tím tái hay các dấu hiệu bất thường khác, trẻ cần được đánh giá y tế.

Trẻ bị nghẹt mũi về đêm có những biểu hiện nào?

3. Trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ phải làm sao?

Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, ăn uống tương đối bình thường và không có dấu hiệu khó thở nghiêm trọng, bố mẹ có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc phù hợp tại nhà.

3.1 Vệ sinh mũi bằng nước muối phù hợp

Nước muối sinh lý có thể được sử dụng để giúp làm ẩm và làm sạch dịch tiết trong mũi. Khi vệ sinh mũi bằng nước muối, thao tác nên nhẹ nhàng, tránh tạo áp lực mạnh khiến trẻ khó chịu hoặc làm tổn thương niêm mạc. Đặc biệt với trẻ sơ sinh, bố mẹ nên hỏi nhân viên y tế nếu chưa biết cách vệ sinh mũi đúng.

Bố mẹ nên chọn dung dịch nước muối vô khuẩn, phù hợp độ tuổi và sử dụng theo hướng dẫn; không tự pha nếu không bảo đảm nồng độ và điều kiện vệ sinh.

3.2 Làm sạch dịch mũi cho trẻ

Với trẻ chưa biết tự xì mũi, bố mẹ có thể hỗ trợ làm sạch dịch tiết bằng phương pháp phù hợp với độ tuổi và hướng dẫn của nhân viên y tế. Chỉ hút dịch khi cần, thao tác nhẹ nhàng, không hút quá mạnh hoặc quá thường xuyên vì có thể gây kích ứng/chảy máu niêm mạc.

Không nên đưa tăm bông hoặc các vật dụng khác vào sâu trong mũi để lấy dịch vì có thể gây tổn thương niêm mạc.

3.3 Cho trẻ uống đủ nước nếu phù hợp

Khi trẻ bị cảm lạnh hoặc mắc bệnh đường hô hấp, việc bổ sung đủ dịch có thể giúp trẻ tránh mất nước và duy trì trạng thái cơ thể phù hợp.Với trẻ dưới 6 tháng, ưu tiên bú mẹ hoặc sữa công thức theo nhu cầu; không tự cho uống thêm nước nếu chưa có hướng dẫn phù hợp.

3.4 Giữ môi trường ngủ sạch và hạn chế chất kích thích

Bố mẹ nên hạn chế: Khói thuốc lá, bụi, mùi nước hoa hoặc chất tẩy rửa nồng, lông thú nếu trẻ có cơ địa nhạy cảm. Các yếu tố đã biết có thể kích hoạt dị ứng ở trẻ. Phòng ngủ nên được vệ sinh thường xuyên và duy trì môi trường dễ chịu cho trẻ.

3.5 Không tự ý dùng thuốc co mạch cho trẻ

Một sai lầm cần tránh là tự mua thuốc nhỏ hoặc xịt mũi co mạch cho trẻ khi thấy bé nghẹt mũi. Các thuốc này có hoạt chất và giới hạn sử dụng khác nhau. Một số sản phẩm không phù hợp với trẻ nhỏ. Sử dụng không đúng có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc khiến tình trạng nghẹt mũi trở nên khó kiểm soát.

Do đó, bố mẹ không tự dùng thuốc co mạch, corticosteroid xịt mũi, thuốc kháng histamin hoặc thuốc cảm/ho phối hợp cho trẻ nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.

3.6 Không tự ý dùng kháng sinh

Phần lớn cảm lạnh thông thường ở trẻ là do virus và không cần điều trị bằng kháng sinh. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định phù hợp. Việc tự mua kháng sinh cho trẻ khi chỉ có nghẹt mũi có thể gây tác dụng không mong muốn và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.

Vệ sinh mũi bằng nước muối phù hợp giúp hỗ trợ làm sạch mũi

4. Cách giúp trẻ ngủ ngon khi bị nghẹt mũi

Bên cạnh việc xử lý tình trạng nghẹt mũi, bố mẹ có thể chú ý đến môi trường và thói quen trước giờ ngủ.

4.1 Vệ sinh mũi trước giờ ngủ

Nếu trẻ có nhiều dịch mũi hoặc nghẹt gây khó chịu, có thể vệ sinh nhẹ nhàng trước giờ ngủ bằng sản phẩm phù hợp; không cần thực hiện thường quy nếu không có nhu cầu.

4.2 Đảm bảo phòng ngủ thông thoáng

Phòng ngủ cần được vệ sinh thường xuyên, tránh bụi tích tụ và không có khói thuốc. Nếu gia đình sử dụng máy điều hòa, cần vệ sinh thiết bị định kỳ. Không nên để luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào trẻ.

4.3 Theo dõi nhiệt độ và độ ẩm

Môi trường quá nóng, quá lạnh hoặc quá khô đều có thể khiến trẻ khó chịu. Bố mẹ nên duy trì môi trường ngủ dễ chịu, phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu của trẻ thay vì cố gắng duy trì một con số nhiệt độ hoặc độ ẩm cứng nhắc.

4.4 Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ

Khi đang mắc bệnh đường hô hấp, trẻ cần được nghỉ ngơi và ngủ đủ theo độ tuổi. Bố mẹ nên hạn chế các hoạt động quá sức trước giờ ngủ và tạo không gian yên tĩnh để trẻ dễ đi vào giấc.

4.5 Không kê cao hoặc dùng gối không phù hợp cho trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh nên nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc; không kê gối, chèn vật hoặc tạo mặt phẳng nghiêng để giảm nghẹt mũi nếu không có chỉ định y tế.

Một số cách giúp trẻ ngủ ngon khi bị nghẹt mũi

5. Khi nào trẻ bị nghẹt mũi lúc ngủ cần đưa đi khám?

Không phải mọi trường hợp nghẹt mũi đều cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Tuy nhiên, bố mẹ cần chú ý các dấu hiệu bất thường.

5.1 Đưa trẻ đi khám khi nghẹt mũi kéo dài hoặc tái diễn

Nếu tình trạng nghẹt mũi không cải thiện, thường xuyên tái phát hoặc ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, ăn uống và sinh hoạt, trẻ nên được bác sĩ đánh giá.

Nếu nghẹt/sổ mũi kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, nặng lên sau khi đã đỡ hoặc tái diễn nhiều lần, trẻ nên được bác sĩ đánh giá. Nếu trẻ ngủ ngáy thường xuyên, thở bằng miệng kéo dài hoặc có khoảng ngừng thở khi ngủ, nên khám Tai Mũi Họng để đánh giá VA và các nguyên nhân tắc nghẽn đường thở trên.

Nếu trẻ ngủ ngáy thường xuyên, thở bằng miệng kéo dài hoặc có khoảng ngừng thở khi ngủ, cần khám Tai Mũi Họng để đánh giá VA và các nguyên nhân tắc nghẽn đường thở trên.

5.2 Cần khám sớm khi trẻ có dấu hiệu khó thở

Bố mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu hoặc tìm kiếm chăm sóc y tế khẩn cấp nếu trẻ có những biểu hiện như:

• Khó thở rõ
• Thở nhanh/gắng sức
• Co kéo lồng ngực
• Tím tái
• Lơ mơ
• Không thể bú/uống do khó thở

Ngoài ra, trẻ nên được khám sớm nếu sốt cao hoặc kéo dài, đau tai/chảy dịch tai, đau vùng mặt nhiều, dịch mũi hôi/lẫn máu/chảy một bên hoặc chảy máu mũi tái diễn. 

5.3 Trẻ sơ sinh cần được theo dõi kỹ hơn

Trẻ sơ sinh có đường thở nhỏ và khả năng tự làm sạch dịch mũi còn hạn chế. Nghẹt mũi có thể gây khó khăn khi bú và ngủ. Nếu trẻ sơ sinh nghẹt mũi kèm sốt, bỏ bú, khó thở, li bì hoặc có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, bố mẹ nên liên hệ với bác sĩ để được hướng dẫn. Đặc biệt, trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt cần được nhân viên y tế đánh giá sớm.

Khi nào trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ cần đưa đi khám?

6. Câu hỏi thường gặp về trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ

6.1 Vì sao trẻ hay bị nghẹt mũi vào ban đêm hơn ban ngày?

Khi nằm ngủ, dịch tiết trong mũi có thể khiến cảm giác tắc nghẽn rõ hơn. Ngoài ra, các yếu tố trong môi trường phòng ngủ hoặc tình trạng viêm mũi, dị ứng cũng có thể khiến triệu chứng biểu hiện rõ vào ban đêm.

6.2 Trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ có nên dùng thuốc xịt mũi không?

Không nên tự ý sử dụng thuốc xịt mũi cho trẻ chỉ vì bé bị nghẹt mũi. Cần xác định loại sản phẩm, hoạt chất và độ tuổi được phép sử dụng. Đặc biệt, không tự dùng thuốc co mạch, thuốc kháng histamin, corticosteroid xịt mũi hoặc thuốc cảm/ho phối hợp cho trẻ nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn vì có thể gây tác dụng không mong muốn nếu sử dụng sai.

6.3 Trẻ nghẹt mũi khi ngủ có nên kê cao đầu không?

Với trẻ sơ sinh, không nên tự ý kê gối hoặc tạo bề mặt ngủ nghiêng, dốc để giảm nghẹt mũi. Trẻ nên được đặt ngủ trên bề mặt phẳng, chắc chắn và tuân thủ các nguyên tắc ngủ an toàn. Với trẻ lớn hơn, tư thế nghỉ ngơi có thể được điều chỉnh tùy tình trạng và hướng dẫn của bác sĩ.

6.4 Nghẹt mũi về đêm có phải viêm xoang không?

Nghẹt mũi về đêm không phải lúc nào cũng do viêm xoang gây ra. Nghẹt mũi có thể xuất hiện do cảm lạnh, dị ứng, kích ứng môi trường, phì đại VA hoặc nhiều nguyên nhân khác. Không nên chẩn đoán viêm xoang chỉ dựa trên triệu chứng nghẹt mũi về đêm.

Nghẹt mũi về đêm có phải viêm xoang không?

6.5 Khi nào nghẹt mũi ở trẻ cần đi khám?

Nếu nghẹt/sổ mũi kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, nặng lên sau khi đã đỡ, tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm khó thở, tím tái, bỏ bú, sốt cao hay các dấu hiệu bất thường khác, trẻ nên được đánh giá y tế.

Trẻ bị nghẹt mũi khi ngủ có thể xuất phát từ cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, dịch mũi khó thoát, môi trường kích thích hoặc nhiều nguyên nhân khác. Với trường hợp nhẹ, bố mẹ có thể hỗ trợ trẻ bằng cách vệ sinh mũi phù hợp, giữ phòng ngủ sạch thoáng và đảm bảo trẻ được nghỉ ngơi.

Quan trọng nhất, bố mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc co mạch hoặc các loại thuốc khác cho trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Nếu nghẹt mũi kéo dài, tái phát hoặc đi kèm khó thở, bỏ bú, tím tái hay các biểu hiện bất thường, trẻ cần được nhân viên y tế đánh giá. 

Nếu bé thường xuyên gặp các vấn đề về mũi khi thay đổi thời tiết, bố mẹ có thể tìm hiểu thêm các hướng dẫn chăm sóc và vệ sinh mũi cho trẻ đúng cách để hỗ trợ bé dễ chịu hơn trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu cần thêm thông tin về chăm sóc mũi xoang hoặc sử dụng sản phẩm hỗ trợ, bạn có thể liên hệ hotline miễn cước 1800 234 558 để được dược sĩ chuyên môn hỗ trợ. Thông tin trong bài chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.

7.Tài liệu tham khảo

7.1 American Academy of Pediatrics (AAP) – Safe Sleep Recommendations for Infants.
7.2 NHS – Common cold in children
7.3 Mayo Clinic – Common cold in children
7.4 Cleveland Clinic – Pediatric nasal congestion
7.5 Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Respiratory viruses
7.6 American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI) – Allergic rhinitis
7.7 American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS)