Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao? Cách chăm sóc tại nhà

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi khiến bé khó chịu, ngủ không ngon và đôi khi gặp khó khăn khi bú. Do đường thở còn nhỏ, chỉ một lượng dịch nhầy cũng có thể khiến trẻ thở nghe khụt khịt. Vậy trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao để giúp bé dễ thở hơn mà vẫn đảm bảo an toàn? Cha mẹ cần xác định những nguyên nhân thường gặp, vệ sinh mũi đúng cách, giữ môi trường sống sạch sẽ và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.

1. Vì sao trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi, sổ mũi?

Nghẹt mũi, sổ mũi là tình trạng khá phổ biến ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ sự nhạy cảm tự nhiên của niêm mạc mũi đến các bệnh lý đường hô hấp.

1.1 Niêm mạc mũi của trẻ sơ sinh còn nhạy cảm

Đường mũi của trẻ sơ sinh nhỏ, trong khi niêm mạc mũi còn nhạy cảm với những thay đổi của môi trường. Khi tiếp xúc với bụi, khói, không khí khô hoặc các tác nhân gây kích ứng, niêm mạc có thể tăng tiết dịch và sưng nhẹ, khiến trẻ thở khụt khịt hoặc có cảm giác nghẹt mũi.

Một số trẻ phát ra tiếng khụt khịt khi ngủ nhưng vẫn bú tốt, thở đều và không có biểu hiện khó chịu rõ rệt. Trong trường hợp này, cha mẹ nên quan sát tổng thể tình trạng của bé, tránh tự ý sử dụng thuốc chỉ vì nghe thấy tiếng thở bất thường.

1.2 Cảm lạnh và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp

Virus gây cảm lạnh là một nguyên nhân thường gặp khiến trẻ bị sổ mũi, nghẹt mũi. Bé có thể xuất hiện thêm các triệu chứng như hắt hơi, ho, quấy khóc, bú kém hoặc sốt.

Một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác cũng có thể bắt đầu bằng biểu hiện nghẹt mũi. Vì trẻ sơ sinh có sức đề kháng và khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, cha mẹ cần theo dõi sát diễn biến của triệu chứng, đặc biệt trong những tháng đầu đời.

1.3 Không khí khô, bụi và khói gây kích ứng

Môi trường sống có nhiều bụi, khói thuốc lá, mùi nước hoa hoặc các chất tẩy rửa có hương liệu có thể làm đường mũi của trẻ bị kích ứng. Không khí quá khô cũng khiến dịch nhầy dễ đặc lại, làm trẻ khó thở bằng mũi hơn.

Ngoài ra, điều hòa không được vệ sinh thường xuyên có thể khiến bụi bẩn tích tụ và ảnh hưởng đến chất lượng không khí trong phòng. Cha mẹ nên chú ý vệ sinh không gian sống và hạn chế để trẻ tiếp xúc trực tiếp với các yếu tố gây kích ứng.

1.4 Dịch nhầy tích tụ trong mũi

Trẻ sơ sinh chưa biết tự xì mũi nên dịch nhầy có thể lưu lại trong hốc mũi. Khi dịch đặc hoặc khô lại, bé dễ phát ra tiếng khụt khịt, thở không thông thoáng và bú ngắt quãng.

Tình trạng này thường có thể được cải thiện bằng cách làm mềm dịch nhầy với dung dịch nước muối sinh lý phù hợp và hút mũi nhẹ nhàng khi cần thiết. Tuy nhiên, nếu nghẹt mũi kéo dài, chỉ xảy ra ở một bên hoặc kèm các dấu hiệu bất thường, trẻ cần được nhân viên y tế đánh giá.

Vì sao trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi, sổ mũi?

2. Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao để dễ thở hơn?

Khi trẻ bị nghẹt mũi nhưng vẫn tỉnh táo, thở bình thường và bú được, cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà. Nguyên tắc quan trọng là làm sạch mũi nhẹ nhàng, không gây tổn thương niêm mạc và không tự ý dùng thuốc cho trẻ.

2.1 Cách dùng nước muối sinh lý cho trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi

Ưu tiên dung dịch natri clorid 0,9% vô khuẩn, dùng cho mũi và phù hợp với trẻ sơ sinh; sử dụng đúng hướng dẫn của sản phẩm. Cha mẹ nên chọn sản phẩm phù hợp với trẻ sơ sinh, còn hạn sử dụng và sử dụng đúng hướng dẫn.

Cách thực hiện tham khảo:

• Rửa tay sạch trước khi vệ sinh mũi cho bé.
• Đặt trẻ ở tư thế an toàn, giữ đầu và cổ nhẹ nhàng, không ép trẻ ngửa đầu quá mức.
• Nhỏ dung dịch theo số giọt và cách dùng ghi trên nhãn sản phẩm hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Chờ dịch nhầy mềm ra rồi quan sát xem trẻ đã thở dễ hơn chưa.
• Lau nhẹ dịch tiết ở bên ngoài cửa mũi bằng gạc hoặc khăn mềm sạch.

Không nên tự ý pha nước muối tại nhà cho trẻ sơ sinh nếu không đảm bảo đúng nồng độ và độ vô khuẩn. Cũng không cần vệ sinh mũi liên tục khi trẻ vẫn thở thoải mái, bởi thao tác quá thường xuyên có thể làm niêm mạc bị kích ứng.

2.2 Cách hút mũi đúng cách cho trẻ sơ sinh

Nếu dịch nhầy khiến trẻ khó bú hoặc khó thở bằng mũi, cha mẹ có thể cân nhắc sử dụng dụng cụ hút mũi dành cho trẻ nhỏ. Hút mũi đúng cách giúp loại bỏ dịch tiết ở cửa mũi, nhưng không nên lạm dụng vì có thể gây tổn thương niêm mạc, chảy máu hoặc khiến mũi sưng nề hơn.

Các bước hút mũi cơ bản:

Bước 1: Rửa tay và vệ sinh dụng cụ hút mũi theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Bước 2: Nếu dịch nhầy đặc, sử dụng nước muối sinh lý phù hợp để làm mềm trước.
Bước 3: Đặt đầu hút ở ngay cửa mũi, không đưa sâu vào bên trong.
Bước 4: Thực hiện lực hút nhẹ nhàng, không cố hút khi dịch nhầy khó lấy.
Bước 5: Làm sạch dụng cụ sau khi sử dụng và cất ở nơi khô ráo.

Nên hút mũi khi thực sự cần thiết, chẳng hạn trước cữ bú nếu nghẹt mũi khiến bé khó bú. Không nên hút ngay sau khi trẻ vừa ăn no vì có thể làm bé nôn trớ. Chỉ hút khi dịch nhầy thực sự cản trở bú hoặc thở bằng mũi; không hút theo thói quen hoặc lặp lại nhiều lần khi trẻ chỉ khụt khịt nhẹ.

Nếu trẻ khó thở, tím tái hoặc không thể bú do khó thở, không nên mất thời gian cố hút mũi tại nhà mà cần đưa trẻ đi cấp cứu.

2.3 Chia nhỏ cữ bú và theo dõi lượng sữa

Khi bị nghẹt mũi, trẻ có thể khó phối hợp giữa bú và thở, dẫn đến bú chậm, thường xuyên nhả ti hoặc nhanh mệt. Cha mẹ có thể vệ sinh mũi nhẹ nhàng trước cữ bú nếu cần, sau đó cho bé bú theo nhu cầu và theo dõi lượng sữa trẻ tiếp nhận.

Nếu trẻ bú mẹ, tiếp tục duy trì việc cho bú khi bé có thể bú an toàn. Trường hợp trẻ bú ít hơn bình thường, bỏ bú nhiều cữ hoặc có dấu hiệu mất nước, cha mẹ nên liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn.

Không tự cho trẻ sơ sinh uống thêm nước lọc, nước lá hay các loại nước khác để làm loãng dịch nhầy. Sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là nguồn dinh dưỡng chính của trẻ trong giai đoạn này, trừ khi có chỉ định riêng của bác sĩ.

2.4 Giúp trẻ nghỉ ngơi và ngủ đúng tư thế

Trẻ bị nghẹt mũi vẫn cần được ngủ đủ giấc, nhưng tư thế ngủ phải đảm bảo an toàn. Cha mẹ nên đặt bé nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc chắn, không nghiêng và không có gối, chăn mềm hoặc vật dụng có thể che mũi miệng.

Không kê cao đầu, chèn khăn dưới nệm hoặc nâng nghiêng đệm để giúp trẻ dễ thở hơn. Những cách này có thể khiến đầu và cổ trẻ gập lại, làm tăng nguy cơ cản trở đường thở.

Nếu bé khó chịu khi nằm, cha mẹ có thể bế trẻ khi đang thức và có người lớn quan sát. Khi trẻ ngủ, cần đặt bé trở lại chỗ ngủ an toàn.

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao để dễ thở hơn?

3. Vệ sinh phòng ngủ cho bé bị nghẹt mũi như thế nào?

Không gian ngủ sạch sẽ, thông thoáng giúp hạn chế các tác nhân gây kích ứng đường hô hấp. Dù vệ sinh phòng không thể thay thế việc điều trị nguyên nhân gây nghẹt mũi, đây vẫn là bước quan trọng trong quá trình chăm sóc trẻ.

3.1 Giữ phòng ngủ sạch, hạn chế bụi bẩn

Cha mẹ nên lau bề mặt đồ dùng bằng khăn ẩm, vệ sinh sàn nhà và giặt các vật dụng tiếp xúc thường xuyên với bé. Chăn, ga, quần áo và khăn của trẻ cần được giặt sạch, phơi khô hoàn toàn trước khi sử dụng.

Đồng thời, nên hạn chế thú nhồi bông, thảm dày và những vật dụng dễ giữ bụi trong khu vực ngủ của trẻ. Không quét dọn tạo nhiều bụi ngay cạnh bé và không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, khói nhang hoặc khói bếp.

3.2 Duy trì độ ẩm và nhiệt độ phòng phù hợp

Không khí quá khô có thể khiến dịch mũi đặc hơn. Nếu phòng sử dụng điều hòa thường xuyên và độ ẩm thấp, cha mẹ có thể cân nhắc dùng máy tạo ẩm phun sương mát. Lưu ý dùng đúng loại nước khuyến nghị, thay nước và vệ sinh máy thường xuyên; tránh để phòng quá ẩm hay ngưng tụ nước.

Khi sử dụng máy tạo ẩm, cần thay nước và vệ sinh thiết bị thường xuyên để hạn chế nấm mốc, vi khuẩn tích tụ. Không để hơi phun trực tiếp vào mặt bé và đặt thiết bị ngoài tầm với của trẻ.

Phòng ngủ nên thông thoáng, nhiệt độ dễ chịu, tránh để luồng gió điều hòa thổi trực tiếp vào trẻ. Không cần cố làm phòng quá nóng hoặc quấn nhiều lớp quần áo vì có thể khiến bé bị quá nóng.

3.3 Hạn chế các tác nhân gây kích ứng đường mũi

Một số mùi hương và hóa chất có thể làm tình trạng nghẹt mũi nặng hơn. Vì vậy, cha mẹ nên:

• Không hút thuốc trong nhà hoặc gần khu vực trẻ sinh hoạt.
• Hạn chế nước hoa, tinh dầu khuếch tán và bình xịt tạo mùi.
• Sử dụng chất tẩy rửa phù hợp, tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp với hơi hóa chất.
• Giữ phòng thông thoáng nhưng tránh gió mạnh thổi trực tiếp vào nôi hoặc giường của bé.
• Rửa tay trước khi bế trẻ và hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh hô hấp.

Những biện pháp này giúp giảm nguy cơ kích ứng và hạn chế lây lan một số tác nhân gây nhiễm trùng trong gia đình.

Giữ phòng ngủ sạch, hạn chế bụi bẩn giúp hệ hô hấp khỏe mạnh

4. Nhận biết nghẹt mũi nguy hiểm ở trẻ nhỏ

Không phải mọi trường hợp trẻ nghẹt mũi đều nguy hiểm. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, cha mẹ không nên chỉ dựa vào tiếng khụt khịt để đánh giá mức độ bệnh. Cần quan sát nhịp thở, màu da, khả năng bú, mức độ tỉnh táo và thân nhiệt của bé.

4.1 Dấu hiệu trẻ bị khó thở cần cấp cứu

Đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu sau:

• Thở gắng sức, lồng ngực hoặc vùng dưới xương sườn lõm rõ theo từng nhịp thở.
• Thở rên, có những khoảng ngừng thở bất thường hoặc thở nhanh rõ rệt kèm biểu hiện mệt.
• Môi, lưỡi hoặc da tím tái, nhợt bất thường.
• Trẻ mềm nhũn, khó đánh thức hoặc phản ứng kém.
• Trẻ không thể bú do khó thở hoặc tình trạng hô hấp xấu đi nhanh chóng.

Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng hô hấp nghiêm trọng, không đơn thuần là nghẹt mũi thông thường. Cha mẹ không nên trì hoãn việc cấp cứu để tiếp tục nhỏ mũi hoặc hút dịch.

4.2 Dấu hiệu trẻ bú kém hoặc mất nước

Nghẹt mũi có thể làm trẻ bú ít hơn, nhưng nếu bé bú giảm rõ rệt hoặc có biểu hiện bất thường, cha mẹ cần chú ý:

• Bé bỏ bú, bú yếu hoặc nhanh mệt khi bú.
• Số tã ướt giảm rõ so với thường ngày.
• Miệng khô, trẻ ít tỉnh táo hoặc khó đánh thức.
• Nôn nhiều, không giữ được lượng sữa đã bú hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.

Nếu bú giảm rõ hoặc tã ướt giảm, cần được đánh giá sớm; nếu trẻ lừ đừ, khó đánh thức hoặc không bú được, cần đánh giá khẩn cấp.

4.3 Sốt ở trẻ sơ sinh cần được chú ý đặc biệt

Với trẻ dưới 3 tháng tuổi, nhiệt độ từ 38°C trở lên là dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp, kể cả khi bé chỉ có biểu hiện sổ mũi hoặc nghẹt mũi nhẹ.

Cha mẹ nên đo nhiệt độ bằng nhiệt kế phù hợp, không chỉ dựa vào cảm giác sờ trán. Không tự ý cho trẻ dùng thuốc hạ sốt hoặc thuốc cảm khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Nếu trẻ sơ sinh bú kém kèm sốt cao nên đưa trẻ đến cơ sở y tế kiểm tra

5. Khi nào đưa trẻ bị sổ mũi đi khám?

Trẻ sơ sinh có thể được chăm sóc tại nhà khi triệu chứng nhẹ, bé vẫn bú được, thở bình thường và tỉnh táo. Tuy nhiên, do trẻ còn nhỏ và có thể diễn biến bệnh nhanh, cha mẹ nên chủ động liên hệ bác sĩ nếu có dấu hiệu bất thường.

5.1 Đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu cảnh báo

Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám khẩn cấp nếu:

• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
• Bé thở khó, thở rên, co lõm lồng ngực hoặc có biểu hiện tím tái.
• Trẻ bỏ bú, bú giảm rõ rệt, lừ đừ hoặc khó đánh thức.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
• Nghẹt mũi một bên kéo dài hoặc có biểu hiện bất thường cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân.

Nếu trẻ tím tái, ngừng thở hoặc khó thở nghiêm trọng, cần gọi cấp cứu thay vì tự xử lý tại nhà.

5.2 Khám khi nghẹt mũi kéo dài hoặc có xu hướng nặng lên

Ngay cả khi không có dấu hiệu cấp cứu, cha mẹ nên đưa bé đi khám nếu tình trạng nghẹt mũi kéo dài, ngày càng nặng, ảnh hưởng nhiều đến việc bú và ngủ hoặc đi kèm ho, sốt, khò khè.

Không nên chờ đến một mốc số ngày cố định mới đưa trẻ đi khám nếu bé đang có biểu hiện bất thường. Với trẻ sơ sinh, độ tuổi, tình trạng bú, nhịp thở và diễn biến triệu chứng quan trọng hơn việc chỉ đếm số ngày bị sổ mũi.

5.3 Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi có cần dùng thuốc không?

Không phải trường hợp nghẹt mũi nào cũng cần dùng thuốc. Nước muối sinh lý phù hợp, hút mũi nhẹ nhàng khi cần và chăm sóc môi trường sống thường là những biện pháp hỗ trợ ban đầu cho tình trạng nhẹ.

Cha mẹ không tự ý dùng thuốc co mạch nhỏ mũi, thuốc thông mũi, thuốc cảm, kháng sinh hoặc các sản phẩm thảo dược cho trẻ sơ sinh. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên nguyên nhân, độ tuổi và đánh giá của nhân viên y tế.

Nếu nghi ngờ trẻ mắc bệnh nhiễm trùng, bác sĩ sẽ quyết định có cần xét nghiệm hoặc điều trị đặc hiệu hay không.

Khi nào đưa trẻ bị sổ mũi đi khám?

6. Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi

Chăm sóc mũi cho trẻ sơ sinh cần nhẹ nhàng và đúng cách. Một số phương pháp được truyền miệng có thể khiến niêm mạc bị tổn thương hoặc làm tăng nguy cơ mất an toàn khi ngủ.

6.1 Hút mũi quá nhiều hoặc đưa dụng cụ vào quá sâu

Hút mũi liên tục không giúp trẻ khỏi nghẹt mũi nhanh hơn. Ngược lại, thao tác mạnh hoặc quá thường xuyên có thể làm niêm mạc sưng, đau và chảy máu.

Cha mẹ chỉ nên hút khi dịch nhầy ảnh hưởng đến hô hấp hoặc việc bú của trẻ. Nếu không lấy được dịch bằng thao tác nhẹ nhàng, không cố đưa đầu hút vào sâu trong mũi.

6.2 Tự ý sử dụng thuốc nhỏ mũi hoặc thuốc cảm

Trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với thuốc. Một số hoạt chất có thể gây tác dụng không mong muốn nếu sử dụng sai độ tuổi, liều lượng hoặc chỉ định.

Không dùng thuốc co mạch, thuốc cảm thông thường, kháng sinh hoặc thuốc của người lớn cho trẻ. Khi muốn sử dụng bất kỳ sản phẩm nào ngoài nước muối sinh lý phù hợp, cha mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ có chuyên môn về nhi khoa.

6.3 Kê gối hoặc nâng cao đầu khi cho trẻ ngủ

Nâng đầu, kê gối hoặc đặt trẻ nằm nghiêng có thể được cho là giúp dịch mũi dễ thoát ra, nhưng không phải cách ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh.

Khi ngủ, bé cần nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc chắn, không có gối, chăn mềm hoặc vật dụng kê đỡ. Không tự ý thay đổi tư thế ngủ để xử lý nghẹt mũi.

6.4 Xông hơi nóng hoặc dùng tinh dầu sát mặt trẻ

Không đưa trẻ đến gần nồi nước nóng, hơi nước nóng hoặc thiết bị xông có nguy cơ gây bỏng. Tinh dầu, dầu gió và các sản phẩm có mùi mạnh cũng có thể gây kích ứng đường hô hấp của trẻ.

Nếu không khí trong phòng khô, cha mẹ có thể cân nhắc máy tạo ẩm phun sương mát được vệ sinh đúng cách, thay vì xông hơi nóng trực tiếp cho bé.

6.5 Chờ quá lâu khi trẻ có dấu hiệu bất thường

Không nên cho rằng nghẹt mũi và sổ mũi ở trẻ sơ sinh luôn là tình trạng nhẹ. Nếu bé sốt, khó thở, bú kém, lừ đừ hoặc có dấu hiệu mất nước, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám theo mức độ khẩn cấp.

Việc theo dõi sát và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo có ý nghĩa quan trọng hơn việc cố áp dụng nhiều mẹo chăm sóc tại nhà.

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi không nên hút mũi quá nhiều

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ biểu hiện của bé. Với trường hợp nhẹ, cha mẹ có thể sử dụng nước muối sinh lý phù hợp, hút mũi nhẹ nhàng khi cần, duy trì môi trường sống sạch sẽ và tiếp tục theo dõi khả năng bú, nhịp thở của trẻ. Đặc biệt, cần cho bé ngủ nằm ngửa trên bề mặt phẳng, không kê cao đầu và không tự ý sử dụng thuốc.  Nếu cần thêm thông tin về chăm sóc mũi xoang hoặc sử dụng sản phẩm hỗ trợ, bạn có thể liên hệ hotline miễn cước 1800 234 558 để được dược sĩ chuyên môn hỗ trợ. Thông tin trong bài chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.

7. Tài liệu tham khảo

7.1 American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) – My baby has a stuffy nose. How can I help them sleep safely?
7.2 American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) – How to Care for Your Child’s Cold
7.3 National Health Service (NHS) – When to get urgent medical help for babies and children under 5