Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi: Cách chăm sóc và dấu hiệu cần đi khám

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi là tình trạng đường mũi bị cản trở do dịch nhầy hoặc niêm mạc sưng phù, khiến trẻ khó thở bằng mũi và có thể ảnh hưởng đến việc bú, ngủ. 

1. Tại sao trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi?

Nghẹt mũi xảy ra khi niêm mạc trong mũi bị sưng hoặc có dịch tiết làm thu hẹp đường lưu thông của không khí. Ở trẻ sơ sinh, đường thở qua mũi còn nhỏ nên chỉ một lượng dịch tiết tương đối ít cũng có thể khiến trẻ cảm thấy khó chịu.

Không phải trường hợp nào trẻ nghẹt mũi cũng là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Một số nguyên nhân có thể liên quan đến đặc điểm sinh lý hoặc môi trường sống.

1.1 Nghẹt mũi sinh lý

Trẻ sơ sinh có đường mũi hẹp và khả năng tự làm sạch dịch tiết chưa hoàn thiện. Vì vậy, dịch nhầy hoặc các chất tiết bình thường trong mũi có thể khiến trẻ phát ra tiếng khụt khịt, đặc biệt khi nằm.

Trong một số trường hợp, trẻ vẫn bú, ngủ và hô hấp bình thường dù có tiếng khụt khịt. Cha mẹ nên quan sát tổng thể thay vì chỉ dựa vào âm thanh khi trẻ thở.

1.2 Cảm lạnh và nhiễm virus đường hô hấp

Cảm lạnh hoặc một số nhiễm virus đường hô hấp có thể làm niêm mạc mũi tăng tiết dịch và sưng phù. Khi đó, trẻ có thể xuất hiện thêm:

• Chảy nước mũi.
• Hắt hơi.
• Ho.
• Quấy khó chịu.
• Bú kém hơn bình thường.
• Có thể sốt tùy nguyên nhân.

Ở trẻ sơ sinh, các triệu chứng hô hấp cần được theo dõi cẩn thận vì trẻ chưa thể tự mô tả cảm giác khó chịu.

Nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh có thể do mắc cảm lạnh

1.3 Không khí khô hoặc các yếu tố môi trường

Không khí quá khô có thể khiến niêm mạc mũi dễ bị khô và khó chịu. Bên cạnh đó, khói thuốc lá, bụi, mùi nước hoa hoặc các chất có mùi mạnh cũng có thể kích thích đường hô hấp của trẻ. Do đó, môi trường sống cũng là một yếu tố cha mẹ nên chú ý khi bé sơ sinh bị nghẹt mũi.

1.4 Dị ứng hoặc kích ứng đường hô hấp

Một số trẻ có thể nhạy cảm với các tác nhân trong môi trường. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự kết luận trẻ bị dị ứng chỉ dựa vào biểu hiện nghẹt mũi.

Nếu nghẹt mũi thường xuyên tái diễn hoặc đi kèm nhiều triệu chứng khác, trẻ nên được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân.

1.5 Dị vật trong mũi

Dị vật trong mũi ít gặp hơn ở trẻ sơ sinh nhưng vẫn cần lưu ý nếu nghẹt mũi đột ngột một bên, dịch mũi hôi hoặc lẫn máu. Không tự dùng nhíp, tăm bông, không cố xịt/rửa mạnh để đẩy dị vật ra; cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi

Không phải lúc nào trẻ sơ sinh nghẹt mũi cũng biểu hiện giống nhau. Cha mẹ có thể quan sát một số dấu hiệu thường gặp dưới đây.

2.1 Tiếng khụt khịt khi trẻ thở

Trẻ có thể phát ra tiếng khụt khịt, đặc biệt khi đang ngủ hoặc bú. Đây có thể là biểu hiện dịch tiết đang tồn tại trong đường mũi.

Tuy nhiên, tiếng thở bất thường không nên được xem đơn thuần là nghẹt mũi nếu trẻ đồng thời có biểu hiện khó thở.

2.2 Chảy nước mũi và dịch nhầy

Khi dịch tiết tích tụ, trẻ có thể chảy nước mũi hoặc xuất hiện dịch nhầy ở cửa mũi. Dịch có thể loãng hoặc đặc tùy nguyên nhân.

Cha mẹ có thể vệ sinh nhẹ nhàng phần dịch ở bên ngoài mũi, tránh đưa dụng cụ vào sâu trong khoang mũi.

2.3 Khó bú hoặc phải ngừng bú nhiều lần

Trẻ sơ sinh thường phối hợp việc bú và thở qua mũi. Khi mũi bị tắc, trẻ có thể khó duy trì nhịp bú bình thường.

Một số biểu hiện cha mẹ có thể nhận thấy:

• Trẻ bú chậm hơn.
• Phải ngừng bú nhiều lần.
• Dễ quấy trong khi bú.
• Lượng bú giảm so với thường ngày.

Nếu trẻ bỏ bú hoặc bú giảm rõ rệt, cha mẹ cần theo dõi sát và cân nhắc đưa trẻ đi khám.

2.4 Khó ngủ, quấy khóc

Nghẹt mũi có thể khiến trẻ khó chịu, đặc biệt khi nằm. Trẻ có thể ngủ không yên, thường xuyên thức giấc hoặc quấy khóc.

Tuy nhiên, nếu trẻ quấy khóc kéo dài hoặc có thêm biểu hiện bất thường, không nên mặc định nguyên nhân chỉ là nghẹt mũi.

Một số dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh đang bị nghẹt ở mũi

3. Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao?

Khi trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi, mục tiêu chăm sóc tại nhà chủ yếu là hỗ trợ làm sạch dịch tiết, giữ môi trường dễ chịu và theo dõi tình trạng hô hấp của trẻ.

3.1 Nhỏ nước muối sinh lý đúng cách

Chọn dung dịch nước muối sinh lý vô khuẩn, phù hợp cho trẻ sơ sinh, không tự pha dung dịch tại nhà nếu không kiểm soát được nồng độ và vệ sinh. Dung dịch nước muối sinh lý có thể được sử dụng để làm ẩm niêm mạc và hỗ trợ làm mềm dịch nhầy trong mũi. Cha mẹ nên:

• Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.
• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trên sản phẩm.
• Rửa tay trước khi vệ sinh mũi cho trẻ.
• Nhỏ dung dịch theo hướng dẫn, tránh tự ý tăng số lần sử dụng.
• Lau nhẹ phần dịch chảy ra bên ngoài.

Đặc biệt, nước muối sinh lý không phải là thuốc điều trị nguyên nhân gây nghẹt mũi. Nếu trẻ có bệnh lý đi kèm, cần được đánh giá và xử trí theo nguyên nhân.

3.2 Hút dịch mũi khi cần thiết

Chỉ hút khi dịch tiết nhiều làm trẻ khó bú hoặc khó chịu. Cha mẹ nên sử dụng dụng cụ phù hợp, thao tác nhẹ nhàng, không hút quá mạnh hoặc quá thường xuyên vì có thể gây kích ứng niêm mạc mũi.

Cha mẹ nên sử dụng dụng cụ được thiết kế phù hợp với trẻ nhỏ và thực hiện nhẹ nhàng. Trước khi hút, có thể sử dụng dung dịch nước muối sinh lý phù hợp để hỗ trợ làm mềm dịch nhầy theo hướng dẫn. 

Không nên hút mũi quá mạnh hoặc lặp lại liên tục vì thao tác này có thể gây kích ứng và tổn thương niêm mạc mũi. Nếu cha mẹ chưa biết cách sử dụng dụng cụ hút mũi hoặc trẻ có biểu hiện khó thở, nên hỏi nhân viên y tế thay vì cố gắng xử lý tại nhà.

3.3 Giữ không gian sống có độ ẩm phù hợp

Môi trường quá khô có thể khiến niêm mạc mũi khó chịu hơn. Cha mẹ có thể duy trì không gian sống sạch sẽ, thông thoáng và tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp với luồng khí lạnh hoặc luồng gió mạnh.

Nếu dùng máy tạo ẩm, cần vệ sinh thường xuyên và tránh để phòng quá ẩm vì có thể tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển.

3.4 Hạn chế khói thuốc và các chất gây kích thích

Khói thuốc lá có thể gây kích ứng đường hô hấp của trẻ. Vì vậy, không nên hút thuốc trong nhà, trong phòng của trẻ hoặc ở những khu vực trẻ có thể tiếp xúc với khói thuốc.

Ngoài ra, cha mẹ nên hạn chế:

• Nước hoa hoặc sản phẩm có mùi quá mạnh.
• Khói từ nhang, nến thơm.
• Bụi và lông thú tích tụ.
• Các chất tẩy rửa có mùi nồng.

3.5 Đảm bảo trẻ bú đủ và nhận biết dấu hiệu bất thường

Cần đi khám nếu trẻ tiểu ít hơn bình thường, môi/miệng khô, khó đánh thức, bú giảm rõ hoặc bỏ bú. Nếu trẻ bú kém, thường xuyên bỏ bú hoặc có dấu hiệu mất nước, cần liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn. Không nên ép trẻ bú khi trẻ đang khó thở hoặc quá mệt.

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao?

4. Những điều không nên làm khi trẻ sơ sinh nghẹt mũi

Chăm sóc sơ sinh nghẹt mũi không chỉ là thực hiện đúng các bước vệ sinh mà còn cần tránh những phương pháp có thể gây hại.

4.1 Không tự ý dùng thuốc nhỏ mũi hoặc thuốc co mạch

Cha mẹ không nên tự dùng thuốc co mạch, thuốc ho/cảm phối hợp, kháng histamin, corticosteroid xịt mũi, tinh dầu hoặc thuốc nhỏ mũi khác nếu chưa có chỉ định từ bác sĩ. Trẻ nhỏ có thể nhạy cảm với thuốc hơn người lớn và việc sử dụng sai thuốc hoặc sai liều có thể gây tác dụng không mong muốn.

4.2 Không tự ý sử dụng kháng sinh

Kháng sinh không có tác dụng điều trị các bệnh do virus gây ra. Vì vậy, cha mẹ không nên tự mua kháng sinh chỉ vì trẻ bị nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc ho.

Nếu nghi ngờ trẻ mắc nhiễm trùng cần điều trị, bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân và đưa ra hướng xử trí phù hợp.

4.3 Không đưa tăm bông vào sâu trong mũi trẻ

Tăm bông có thể làm xước niêm mạc nếu đưa quá sâu hoặc thao tác không đúng cách. Cha mẹ chỉ nên vệ sinh nhẹ nhàng phần bên ngoài cửa mũi khi cần thiết.

4.4 Không hút mũi quá thường xuyên

Hút mũi quá nhiều hoặc dùng lực mạnh có thể làm niêm mạc bị kích ứng. Hãy sử dụng dụng cụ đúng cách và chỉ thực hiện khi cần thiết, thay vì hút mũi theo thói quen nhiều lần trong ngày.

4.5 Không tự ý xông hơi cho trẻ

Xông hơi bằng nước nóng tiềm ẩn nguy cơ bỏng, đặc biệt với trẻ sơ sinh. Vì vậy, cha mẹ không nên đưa trẻ lại gần chậu nước nóng hoặc tự thực hiện các phương pháp xông hơi tại nhà.

4.6 Không sử dụng mẹo dân gian chưa được kiểm chứng

Một số phương pháp truyền miệng có thể không phù hợp với trẻ sơ sinh. Đặc biệt, không nên nhỏ các loại nước, tinh dầu hoặc nguyên liệu khác vào mũi trẻ khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Khi mũi trẻ sơ sinh bị nghẹt không nên tự ý xông hơi

5. Hướng dẫn chăm sóc trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi khi cần

Việc chăm sóc trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi nên tập trung vào vệ sinh phù hợp, môi trường sống và theo dõi các thay đổi của trẻ.

5.1 Giữ mũi trẻ sạch sẽ

Cha mẹ có thể quan sát cửa mũi của trẻ và vệ sinh nhẹ nhàng khi xuất hiện dịch tiết. Không cần cố làm sạch sâu bên trong mũi vì thao tác này có thể khiến niêm mạc bị kích ứng.

5.2 Giữ phòng ngủ sạch và thông thoáng

Nên thường xuyên vệ sinh khu vực trẻ sinh hoạt, giặt chăn ga và hạn chế bụi tích tụ. Phòng nên thông thoáng nhưng không để trẻ nằm trực tiếp dưới luồng gió từ quạt hoặc điều hòa.

5.3 Hạn chế các tác nhân gây kích ứng

Một môi trường ít khói bụi và mùi mạnh sẽ phù hợp hơn với trẻ nhỏ. Đặc biệt, cha mẹ nên tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.

5.4 Theo dõi tình trạng bú và ngủ

Đây là hai dấu hiệu quan trọng giúp cha mẹ nhận biết trẻ có đang khó chịu nhiều hay không. Có thể ghi nhận:

5.5 Đảm bảo giấc ngủ an toàn

Khi trẻ nghẹt mũi, cha mẹ có thể lo lắng và muốn kê cao đầu hoặc thay đổi tư thế ngủ cho trẻ. Tuy nhiên, với trẻ sơ sinh, cần ưu tiên các nguyên tắc ngủ an toàn. Trẻ sơ sinh nên được đặt ngủ trên mặt phẳng chắc, nằm ngửa; không kê gối hoặc chèn vật quanh trẻ nếu không có hướng dẫn y tế.

Cha mẹ nên tham khảo hướng dẫn chăm sóc trẻ sơ sinh từ cơ sở y tế hoặc bác sĩ khi trẻ có vấn đề hô hấp ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Giữ mũi trẻ sạch sẽ giúp hỗ trợ làm sạch dịch tiết và chăm sóc mũi khi cần

6. Khi nào trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi cần đi khám?

Không phải mọi trường hợp trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi đều cần đến bệnh viện ngay. Tuy nhiên, một số dấu hiệu cần được đánh giá y tế kịp thời.

6.1 Trẻ có dấu hiệu khó thở

Cha mẹ cần đặc biệt chú ý nếu trẻ:

• Thở khó hoặc thở nhanh bất thường.
• Có biểu hiện co kéo lồng ngực khi thở.
• Phát ra tiếng thở bất thường.
• Môi hoặc da có dấu hiệu tím tái.
• Có những khoảng ngừng thở.

Nếu trẻ có biểu hiện khó thở rõ rệt hoặc tím tái, cần đưa trẻ đi cấp cứu.

6.2 Trẻ bỏ bú hoặc bú kém rõ rệt

Nghẹt mũi có thể ảnh hưởng đến khả năng bú của trẻ. Nếu trẻ bú kém rõ rệt, bỏ bú hoặc không thể bú do khó thở, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá. Đặc biệt, với trẻ còn rất nhỏ, không nên chờ tình trạng kéo dài mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế.

6.3 Trẻ sốt, li bì hoặc phản ứng kém

Sốt ở trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ dưới 3 tháng tuổi, cần được đánh giá y tế. Cha mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc hạ sốt hoặc các thuốc điều trị khác cho trẻ nếu chưa được hướng dẫn.

Nếu trẻ khó đánh thức, ít phản ứng hơn bình thường, yếu rõ rệt hoặc có thay đổi đáng kể về trạng thái, cần liên hệ cơ sở y tế.

6.4 Nghẹt mũi kéo dài hoặc tái diễn

Nếu tình trạng trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi/sổ mũi kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, tái diễn nhiều lần hoặc nặng lên sau khi đã đỡ cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân thay vì chỉ xử lý biểu hiện nghẹt mũi.

Khi nào trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi cần đi khám?

7. Câu hỏi thường gặp về trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi

7.1 Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi có tự khỏi không?

Một số trường hợp nghẹt mũi nhẹ có thể cải thiện khi nguyên nhân được giải quyết. Tuy nhiên, cha mẹ không nên mặc định mọi trường hợp đều tự khỏi. Cần theo dõi khả năng bú, giấc ngủ, hô hấp và các triệu chứng đi kèm của trẻ.

7.2 Bé sơ sinh bị nghẹt mũi có nên hút mũi không?

Có thể cân nhắc hút dịch mũi khi dịch tiết nhiều khiến trẻ khó chịu hoặc ảnh hưởng đến việc bú. Nên sử dụng dụng cụ phù hợp và thao tác nhẹ nhàng, tránh hút quá mạnh hoặc quá thường xuyên.

7.3 Trẻ sơ sinh nghẹt mũi có nên nhỏ nước muối sinh lý?

Dung dịch nước muối sinh lý có thể được sử dụng để hỗ trợ làm ẩm niêm mạc và làm mềm dịch nhầy trong mũi. Cha mẹ nên chọn sản phẩm phù hợp với trẻ sơ sinh và sử dụng theo hướng dẫn.

7.4 Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi có nên nằm điều hòa?

Có thể sử dụng điều hòa nếu môi trường được duy trì ở mức phù hợp, phòng sạch và trẻ không nằm trực tiếp dưới luồng khí lạnh. Cha mẹ cũng nên chú ý đến độ ẩm và tránh để không khí quá khô.

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi có nên nằm điều hòa?

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi thường cần được chăm sóc nhẹ nhàng, tập trung vào việc giữ mũi sạch, môi trường sống phù hợp và theo dõi khả năng bú, ngủ cũng như hô hấp. Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc, xông hơi, đưa vật dụng vào sâu trong mũi hoặc áp dụng các mẹo chưa được kiểm chứng. Đặc biệt, nếu trẻ khó thở, bỏ bú, sốt, tím tái, li bì hoặc có biểu hiện bất thường, cần đưa trẻ đi khám kịp thời để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

8. Tài liệu tham khảo

8.1 NHS – Colds, coughs and ear infections in children
8.2 American Academy of Pediatrics – Safe Sleep
8.3 FDA – Use Caution When Giving Cough and Cold Products to Kids
8.4 Mayo Clinic – Common cold in babies
8.5 Cleveland Clinic – Baby Congestion
8.6 Clevelandclinic – Neti Pot for Babies: Is Nasal Irrigation Safe?
8.7 Nationwidechildrens – Suctioning the Nose with a Bulb Syringe