Nghẹt mũi dị ứng: Dấu hiệu, cách xử trí và phòng ngừa tái phát

Nghẹt mũi dị ứng là một triệu chứng thường gặp của viêm mũi dị ứng, xảy ra khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với dị nguyên như bụi nhà, mạt bụi, phấn hoa, lông động vật hoặc nấm mốc. Ngoài ra, không khí lạnh, thay đổi thời tiết, khói thuốc, bụi mịn hoặc ô nhiễm có thể kích thích niêm mạc mũi và làm triệu chứng nặng hơn.

Nếu kéo dài hoặc tái phát thường xuyên, nghẹt mũi do dị ứng có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ, gây mệt mỏi ban ngày và làm tăng nguy cơ viêm mũi xoang hoặc khiến các bệnh lý mũi xoang sẵn có khó kiểm soát hơn.

1. Dấu hiệu nhận biết nghẹt mũi do dị ứng

Nghẹt mũi do dị ứng xảy ra khi niêm mạc mũi bị kích thích bởi các dị nguyên, dẫn đến tình trạng viêm và sưng nề bên trong hốc mũi. Người bệnh thường gặp các biểu hiện sau:

1.1 Nghẹt mũi kéo dài hoặc tái phát nhiều lần

Cảm giác tắc nghẽn một hoặc cả hai bên mũi xuất hiện thường xuyên, đặc biệt vào buổi sáng hoặc khi tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.

1.2 Hắt hơi liên tục

Nhiều người xuất hiện các cơn hắt hơi liên tiếp, nhất là sau khi ngủ dậy hoặc khi thay đổi môi trường sống.

1.3 Chảy nước mũi trong

Dịch mũi thường loãng, trong suốt và chảy nhiều hơn bình thường.

1.4 Ngứa mũi, ngứa họng hoặc ngứa mắt

Đây là dấu hiệu đặc trưng của phản ứng dị ứng. Người bệnh thường xuyên có cảm giác khó chịu, muốn dụi mũi hoặc dụi mắt.

1.5 Giảm khả năng ngửi mùi

Khi niêm mạc mũi sưng nề kéo dài, luồng không khí đi qua bị cản trở khiến khả năng cảm nhận mùi hương suy giảm. Nếu giảm ngửi kéo dài, kèm đau nhức vùng mặt, dịch mũi đặc hoặc nghẹt mũi một bên dai dẳng, người bệnh nên đi khám để loại trừ viêm xoang, polyp mũi hoặc các nguyên nhân khác.

1.6 Khó ngủ, mệt mỏi

Nghẹt mũi kéo dài có thể khiến người bệnh thở bằng miệng khi ngủ, dẫn đến ngủ không sâu giấc, dễ thức giấc giữa đêm và cảm thấy mệt mỏi vào ngày hôm sau.

Khi bị nghẹt mũi do dị ứng có thể chảy mũi liên tục

2. Nghẹt mũi do dị ứng phải làm sao?

Nhiều người thắc mắc nghẹt mũi do dị ứng phải làm sao để nhanh chóng giảm cảm giác khó chịu. Trên thực tế, việc xử lý cần kết hợp giữa loại bỏ tác nhân gây dị ứng và chăm sóc đường hô hấp đúng cách.

2.1 Tránh tiếp xúc với dị nguyên

Nếu xác định được nguyên nhân gây dị ứng, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc với các yếu tố đó. Một số biện pháp hữu ích gồm: Vệ sinh nhà cửa thường xuyên, giặt chăn ga định kỳ, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá, đeo khẩu trang khi ra ngoài, tránh môi trường nhiều bụi bẩn hoặc phấn hoa.

2.2 Rửa mũi bằng nước muối sinh lý

Nước muối sinh lý giúp làm sạch bụi bẩn, dịch tiết và các chất gây kích ứng trong hốc mũi, từ đó hỗ trợ làm sạch khoang mũi và giảm cảm giác nghẹt mũi.

2.3 Uống đủ nước

Việc bổ sung đủ nước giúp làm loãng dịch tiết mũi và hỗ trợ niêm mạc mũi hoạt động tốt hơn.

2.4 Giữ độ ẩm không khí phù hợp

Không khí quá khô có thể khiến niêm mạc mũi khô rát và dễ kích ứng hơn. Có thể sử dụng máy tạo ẩm khi cần, nhưng cần vệ sinh thiết bị định kỳ và tránh để phòng quá ẩm vì môi trường ẩm mốc có thể làm nấm mốc, mạt bụi phát triển, khiến triệu chứng dị ứng nặng hơn.

2.5 Nghỉ ngơi hợp lý

Ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi hợp lý và duy trì sinh hoạt điều độ giúp cơ thể phục hồi tốt hơn khi triệu chứng kéo dài. Đây là biện pháp hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tổng thể, không thay thế việc tránh dị nguyên hoặc điều trị theo hướng dẫn khi triệu chứng nghẹt mũi ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.

Dành thời gian nghỉ ngơi giúp hạn chế mắc các bệnh hô hấp

3. Điều trị nghẹt mũi do dị ứng theo hướng dẫn chuyên môn

Việc lựa chọn cách trị nghẹt mũi do dị ứng phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh.

3.1 Điều trị bằng thuốc theo chỉ định

Bác sĩ có thể chỉ định một số nhóm thuốc nhằm kiểm soát phản ứng dị ứng và giảm triệu chứng như:

• Thuốc kháng histamin

Thuốc kháng histamin đường uống hoặc dạng xịt mũi thường được sử dụng để giảm hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi và ngứa mắt do viêm mũi dị ứng. Tác dụng giảm nghẹt mũi có thể khác nhau tùy từng người và thường rõ hơn khi phối hợp với các biện pháp kiểm soát viêm niêm mạc mũi theo hướng dẫn chuyên môn.

Một số thuốc kháng histamin thế hệ 1 như chlorpheniramine có thể gây buồn ngủ, khô miệng, nhìn mờ hoặc giảm khả năng tập trung. Người lái xe, vận hành máy móc, trẻ em, người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng.

Đặc biệt, với thuốc kháng histamin thế hệ 1 hoặc các thuốc cảm/cúm phối hợp nhiều hoạt chất, người có glaucoma, phì đại tuyến tiền liệt, bệnh tim mạch, người cao tuổi hoặc người đang dùng nhiều thuốc cần hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng.

• Thuốc corticoid xịt mũi

Thuốc xịt mũi chứa corticoid thường được sử dụng để kiểm soát tình trạng viêm và sưng nề niêm mạc mũi, đặc biệt khi nghẹt mũi kéo dài hoặc triệu chứng viêm mũi dị ứng tái phát thường xuyên. Thuốc cần dùng đều đặn theo hướng dẫn, vì hiệu quả thường không đến ngay sau một lần xịt.

Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp gồm khô mũi, kích ứng niêm mạc, đau đầu hoặc chảy máu cam. Khi xịt, nên hướng vòi xịt hơi chếch ra phía ngoài, tránh xịt thẳng vào vách ngăn mũi để giảm nguy cơ kích ứng và chảy máu.

• Thuốc xịt co mạch

Thuốc xịt thông mũi có tác dụng làm co các mạch máu tại niêm mạc mũi, giúp giảm tình trạng sung huyết và phù nề, từ đó cải thiện cảm giác nghẹt mũi và giúp người bệnh thở dễ dàng hơn. Một số hoạt chất thường gặp trong nhóm này là oxymetazoline hoặc xylometazoline. Tuy nhiên, thuốc chỉ nên được sử dụng trong thời gian ngắn theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Việc lạm dụng hoặc dùng liên tục quá 3 ngày có thể làm tăng nguy cơ nghẹt mũi trở lại, thậm chí khiến các triệu chứng trở nên kéo dài và khó kiểm soát hơn. Người có tăng huyết áp, bệnh tim mạch, cường giáp, glaucoma, phì đại tuyến tiền liệt, phụ nữ có thai/cho con bú, trẻ em hoặc người đang dùng nhiều thuốc cần hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng.

Người bệnh cần sử dụng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng.

3.2 Chăm sóc mũi xoang thường xuyên

Duy trì vệ sinh mũi đúng cách giúp hạn chế bụi bẩn, dịch tiết và dị nguyên tích tụ trong khoang mũi. Không nên ngoáy mũi, xì mũi quá mạnh hoặc tự ý dùng nhiều loại thuốc xịt mũi cùng lúc vì có thể làm niêm mạc mũi bị kích ứng.

Vệ sinh mũi thường xuyên giúp mũi xoang khỏe mạnh

3.3 Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học

Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp giúp duy trì thể trạng tốt. Đây là biện pháp hỗ trợ sức khỏe tổng thể, không thay thế việc tránh dị nguyên hoặc điều trị theo hướng dẫn khi triệu chứng nghẹt mũi kéo dài.

4. Khi nào nghẹt mũi do dị ứng cần đi khám?

Mặc dù phần lớn các trường hợp nghẹt mũi dị ứng không quá nguy hiểm, nhưng người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu gặp các dấu hiệu sau:

Nghẹt mũi kéo dài trên 2 tuần: Tình trạng kéo dài có thể là dấu hiệu của các bệnh lý khác liên quan đến mũi xoang cần được kiểm tra chuyên sâu.

Tình trạng nghẹt mũi nặng hơn: Nên đi khám sớm nếu tình trạng nghẹt mũi trở nặng, khó thở hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày cần được thăm khám sớm.

Xuất hiện đau đầu, đau vùng mặt: Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo biến chứng viêm xoang hoặc các vấn đề khác tại đường hô hấp trên.

Mất ngủ kéo dài: Nếu nghẹt mũi khiến người bệnh ngủ không ngon giấc, mệt mỏi kéo dài hoặc giảm hiệu suất làm việc, việc thăm khám là cần thiết.

Điều trị tại nhà không hiệu quả: Khi các biện pháp chăm sóc thông thường không cải thiện triệu chứng, người bệnh nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để được tư vấn phù hợp.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, áp dụng đúng cách xử lý khi nghẹt mũi do dị ứng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp sẽ có thể giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn.

Đồng thời, duy trì môi trường sống sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc với dị nguyên và chăm sóc mũi xoang đúng cách là những giải pháp quan trọng giúp hỗ trợ hạn chế tái phát khi kết hợp tránh dị nguyên và điều trị phù hợp.

5. Phân biệt nghẹt mũi do dị ứng với cảm lạnh, viêm xoang

Người bệnh có thể phân biệt nghẹt mũi do dị ứng với các bệnh lý khác qua những đặc điểm sau:

Nghẹt mũi dị ứng là tình trạng thường gặp nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu kéo dài. Nếu cần được giải đáp thêm về các vấn đề sức khỏe, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 234 558 để được đội ngũ Dược sĩ chuyên môn tư vấn và hỗ trợ. Nội dung trên chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn.

6. Tài liệu tham khảo

6.1 ARIA–EAACI 2024–2025 Guidelines on the Treatment of Allergic Rhinitis .

6.2 Cleveland Clinic – Rhinitis Medicamentosa.

6.3 MedlinePlus – Allergic rhinitis self-care.

6.4 CDC – How to Safely Rinse Sinuses.